SURUNKALI XOLESISTIT

Surunkali xolesistit belgilari xuruj (kuchayish) va remissiya (tinchlanish) davrlari bilan kechadi: Oʻng qovurgʻa ostidagi ogʻriq: Koʻpincha simillovchi, bosuvchi xarakterda boʻladi. Ogʻriq oʻta yogʻli, qovurilgan yoki achchiq taom yegandan 30-40 daqiqa oʻtib kuchayadi, oʻng yelkaga, kurakka yoki boʻyinga tarqalishi mumkin. Dispeptik buzilishlar: Ogʻizda, ayniqsa ertalablar, achchiq taʼm sezilishi, koʻngil aynishi, havo yoki achchiq narsa bilan kekirish. Qorin dam boʻlishi va ich kelishining buzilishi (tez-tez ich qotishi yoki aksincha, ich ketishi). Xuruj vaqtida tana haroratining subfebril (37.2–37.5 daraja) darajagacha koʻtarilishi, umumiy holsizlik va jizzakilik.

Kasallik rivojlanishiga quyidagi asosiy omillar sabab boʻladi: Oʻt pufagida toshlar borligi (kalkulyoz xolesistit — toshlar oʻt pufagi devorini doimiy jarohatlaydi va yoʻllarni toʻsib qoʻyadi). Oʻt suyuqligining dimlanishi (kam harakat hayot tarzi, homiladorlik yoki parhez buzilishi oqibatida oʻt pufagi yaxshi qisqarmasligi). Infeksiyalar (ichak tayoqchasi, stafilokokk yoki enterokokklarning ichakdan yoki qon orqali oʻt pufagiga oʻtishi). Notoʻgʻri ovqatlanish (muntazam ravishda yogʻli, qovurilgan, yuqori kaloriyali taomlar isteʼmol qilish va ovqatlanish vaqtlarining tartibsizligi). Parazitar infeksiyalar (masalan, lyamblioz yoki opistorxoz kasalliklari).

Davolanmagan yoki parhezga rioya qilinmagan holatlarda quyidagi asoratlar yuzaga kelishi mumkin: Oʻt pufagi empiemasi (pufak ichining butunlay yiringga toʻlishi). Oʻt pufagi perforatsiyasi (devorining teshilishi) va natijada yiringli peritonit rivojlanishi. Reaktiv oʻtkir pankreatit (yalligʻlanishning meʼda osti beziga oʻtishi). Perixolesistit (yalligʻlanishning oʻt pufagi atrofidagi aʼzolarga oʻtishi va chandiqlar hosil boʻlishi). Oʻt yoʻllarining tosh bilan toʻsilib qolishi va mexanik sariqlik kasalligi.

Surunkali kalkulyoz xolesistit: Oʻt pufagi ichida toshlar mavjud boʻlgan holat. Bu turi koʻproq operativ (jarrohlik) davolashni talab qiladi. Surunkali akalkulyoz (toshsiz) xolesistit: Oʻt pufagida toshlar boʻlmaydi, yalligʻlanish faqat infeksiya, oʻt dimlanishi yoki diskeniziya (motorika buzilishi) hisobiga yuzaga keladi. Klinik kechishi boʻyicha: Kamdan-kam qaytalanuvchi, tez-tez qaytalanuvchi (monoton) va doimiy simptomli turlari farqlanadi.

Davolash taktikasi kasallikning turiga (toshli yoki toshsiz) bogʻliq boʻlib, kompleks yondashuvni talab qiladi: Parhez (5-sonli parhez stoli): Davolashning asosi hisoblanadi. Hayvon yogʻlari, qovurilgan goʻsht, dudlangan mahsulotlar, dudlangan baliq, fast-fud, alkogol va sovuq ichimliklar taqiqlanadi. Ovqat kichik porsiyalarda, kuniga 5-6 marta, iliq holda yeyiladi. Konservativ (dori-darmon) davolash: Xuruj davrida ogʻriqni qoldirish uchun spazmolitiklar (Drotaverin, Mebeverin), infeksiya aniqlansa antibiotiklar qoʻllaniladi. Toshsiz turida oʻt haydovchi dorilar (Xofitol, Allohol) va oʻt suyuqligi tarkibini yaxshilovchi vositalar (Ursodeoksixol kislotasi — Ursofalk) beriladi. Jarrohlik amaliyoti (Xolesistektomiya): Kalkulyoz (toshli) xolesistitda, agar toshlar tez-tez xuruj qilsa, oʻt pufagi jarrohlik usuli bilan (koʻpincha laparoskopik — kichik teshiklar orqali) butunlay olib tashlanadi.

Surunkali xolesistit xurujlaridan himoyalanish va asoratlarni oldini olish qoidalari: Sogʻlom va faol hayor tarzi (muntazam piyoda yurish, jismoniy mashqlar oʻt dimlanishini oldini oladi). Toʻgʻri va oʻz vaqtida ovqatlanish tartibiga rioya qilish, uzoq vaqt och qolishdan qochish. Ratsionda oʻsimlik tolalari (sabzavotlar, mevalar, kashalar) miqdorini oshirish va hayvon yogʻlarini cheklash. Semizlikka qarshi kurashish va tana vaznini normada saqlash (lekin keskin ozish ham tosh hosil boʻlishini tezlashtirishi mumkin). Oshqozon-ichak tizimining boshqa surunkali kasalliklarini va parazitar infeksiyalarni vaqtida davolash.