Surunkali xoletsistit

Yog‘li tushlikdan keyin o‘ng biqindagi og‘irlik va simillovchi og‘riq, ertalab og‘izdagi achchiqlik, dam bo‘lish, agar bu oylab takrorlansa, shifokor surunkali xoletsistitdan shubhalanishi mumkin. Bu o‘t pufagi devorining sust kechadigan yallig‘lanishi bo‘lib, goh bosilib, goh qo‘zib turadi. Nima uchun paydo bo‘lishini, UTTda qanday tasdiqlanishini, qachon parhez va davolash yetarli, qachon esa pufakni olib tashlash ma’qulligini hamda Toshkentda xoletsistitni tekshirish va davolash qancha turishini ko‘rib chiqamiz.

Surunkali xoletsistit nima

O‘t pufagi: jigar ostidagi kichik xaltacha bo‘lib, unda o‘t to‘planadi. Surunkali xoletsistitda uning devori yallig‘lanadi, qalinlashadi va yomonroq qisqaradi, o‘t dimlanadi. Ikki shakli farqlanadi:

• kalkulyoz (toshli): 10 holatdan 9 tasida uchraydi; toshlar pufak devorini doimo shikastlaydi va o‘t oqimiga xalal beradi. Aslida bu o‘t-tosh kasalligining ko‘rinishlaridan biri;
• toshsiz toshlarsiz yallig‘lanish, o‘t dimlanishi, harakat buzilishi, infeksiya, parazitlar yoki pufak tuzilishi xususiyatlari bilan bog‘liq.

Sabablari

• pufakdagi toshlar va slaj (quyuq o‘t): asosiy sabab;
• o‘t dimlanishi: tartibsiz ovqatlanish, ovqatlar orasidagi uzoq tanaffus, kam harakatlilik, homiladorlik;
• pufakning bukilishi va shakl anomaliyalari, qisqarishining buzilishi (diskineziya);
• ichak infeksiyasi, parazitlar;
• ortiqcha vazn, qandli diabet, yuqori xolesterin;
• ovqatlanishdagi tez-tez xatolar: yog‘li, qovurilgan, achchiq, spirtli ichimliklar.

Belgilari va qo‘zg‘alishga nima sabab bo‘ladi

Qo‘zish bo‘lmagan davrda odamni faqat o‘ng qovurg‘a ostidagi og‘irlik yoki simillovchi og‘riq, og‘izda achchiqlik, kekirish, ovqatdan keyin ko‘ngil aynishi, beqaror ich kelishi bezovta qilishi mumkin. Og‘riq ko‘pincha o‘ng kurak yoki yelkaga beradi. Qo‘zishni odatda yog‘li va qovurilgan ovqat, ko‘p yeyish, spirtli ichimliklar, silkinib yurish, og‘ir jismoniy yuklama, stress qo‘zg‘atadi.

Agar harorat, kuchli doimiy og‘riq, qayta-qayta qusish yoki terining sarg‘ayishi paydo bo‘lsa, bu endi o‘tkir jarayon, o‘sha kuni shifokorga murojaat qilish kerak.

Diagnostika

Asosiy usul: jigar va o‘t pufagi UTT: shifokor devorning qalinlashishi va zichlashishini (3 mm dan ortiq), deformatsiya, toshlar va slajni ko‘radi. Pufak qanday qisqarishini baholash uchun funksiyani aniqlash bilan UTT yoki sinov nonushtasidan oldin va keyin UTT qilinadi. Tahlillar:

• umumiy qon tahlili qo‘zishda leykotsitlar va EChT;
• qon bioximiyasi: bilirubin, ALT, AST, GGT, ishqoriy fosfataza;
• amilaza va lipaza oshqozon osti bezi ham ko‘pincha jarayonga qo‘shiladi;
• koprogramma va parazitlarga najas tahlili: ko‘rsatmaga ko‘ra.

Belgilar gastrit va yaraga o‘xshash bo‘lgani uchun gastroenterolog ko‘pincha FGDS ham tayinlaydi.

Operatsiyasiz davolash

Toshsiz xoletsistit va kamdan-kam yengil qo‘zishlarda davolash konservativ:

• ovqatlanish kuniga 4–5 marta kichik porsiyalarda, yog‘li, qovurilgan, dudlangan va spirtli ichimliklarsiz, bu eng asosiysi;
• qo‘zish davrida shifokor spazmolitik va og‘riq qoldiruvchilarni, bakterial yallig‘lanish belgilarida, antibiotiklarni tayinlaydi;
• o‘t oqimi va tarkibini yaxshilaydigan preparatlar, faqat gastroenterolog tayinlovi bilan (toshlar bo‘lsa, o‘t haydovchi vositalar sanchiqni qo‘zg‘atishi mumkin);
• vazn, qand va xolesterinni nazorat qilish, muntazam yurish;
• yiliga 1–2 marta UTT nazorati.

Qachon operatsiya kerak

Agar pufakda toshlar bo‘lsa, qo‘zishlar takrorlansa, devor kuchli o‘zgargan bo‘lsa, pufak «o‘chib qolgan» (qisqarmaydi) yoki 1 sm dan katta poliplar bo‘lsa, rejali xoletsistektomiya o‘t pufagini olib tashlash tavsiya etiladi. Ko‘pincha u 3–4 ta teshik orqali laparoskopik bajariladi; boshqa variant: mini-kirish orqali xoletsistektomiya. Tinch davrda operatsiya qilish o‘tkir xoletsistit fonida shoshilinch operatsiyadan ancha xavfsiz.

Operatsiya va tiklanish haqida batafsil, «Toshkentda o‘t pufagini olib tashlash» maqolasida.

Toshkentda xoletsistitni tekshirish va davolash narxlari

Clindocdagi narxlar, 2026-yil oktabr holatiga:

Clindocda gastroenterolog yoki jarroh konsultatsiyasi, 120 000 so‘mdan. Operatsiya narxiga nimalar kirishini yozilishda aniqlang.

Tiklanish va turmush tarzi

Konservativ davolashda qo‘zish odatda 1–2 haftada bosiladi, ammo parhezga doimo rioya qilish kerak, u yangi xurujlardan asosiy himoya. O‘t pufagini laparoskopik olib tashlagandan keyin ko‘pincha 1–2-kuni uyga chiqariladi, oddiy ishga 1–2 haftada, yuklamalarga taxminan bir oydan keyin qaytiladi. O‘t pufagisiz to‘laqonli yashash mumkin.

Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak

Surunkali xoletsistit bilan gastroenterolog, operatsiya kerak bo‘lsa: jarroh shug‘ullanadi. Clindocda, masalan, gastroenterolog-gepatolog Haydarov Husan Allayorovich (Gippokrat klinikasi) va jarroh-gastroenterolog, t.f.d. Matkuliev O‘tkirbek Ismailovich qabul qiladi. Agar ayol gastroenterolog izlayotgan bo‘lsangiz, Gazieva Mohira Shukurullaevna (Medion Family Hospital), Mirzaeva Gulnora Shuxratovna (Medion Innovation) va Narzullaeva Kibriyo Telmanova (Ko‘k Saroy diagnostika)ga e’tibor bering. Pastda: mavzu bo‘yicha barcha shifokorlar va klinikalar, narxlar va onlayn yozilish.

Shuningdek o‘qing: Toshkentda o‘t pufagini olib tashlash: operatsiya qachon kerak, narxlar va tiklanish