TUG'MA YURAK NUQSONLARI

Belgilar nuqsonning ogʻirlik darajasiga qarab tugʻilgan zahoti yoki bir necha oydan keyin namoyon boʻladi: Koʻkarish (Sianoz): Yigʻlaganda, emganda yoki jismoniy harakatda lab atrofining, barmoq uchlarining koʻkarishi (koʻk nuqsonlarda). Emishga qiynalish va lanjlik: Bola emish paytida tez charchab qoladi, koʻp terlaydi, koʻkrakni tashlab, hansirab nafas oladi. Vazn olmaslik: Bola tengdoshlariga qaraganda vazn oʻsishida va jismoniy rivojlanishda orqada qoladi. Tez-tez shamollash: Oʻpka qon tomirlarida qon koʻp toʻplanishi tufayli bunday bolalar tez-tez pnevmoniya va bronxit bilan ogʻriydi. Barmoqlarning oʻzgarishi: Surunkali kislorod ochligi sababli barmoq uchlari xuddi "baraban tayoqchalari"ga, tirnoqlar esa "soat oynasi"ga oʻxshab qoladi.

Genetik omillar: Xromosoma mutatsiyalari (masalan, Daun sindromi boʻlgan bolalarning qariyb 50 foizi yurak nuqsoni bilan tugʻiladi) yoki oilada kimdadir tugʻma yurak nuqsonlari boʻlishi. Onadagi infeksiyalar: Homiladorlikning dastlabki uch oyligida onaning qizilcha , sitomegalovirus, gripp yoki gerpes bilan ogʻrishi. Tashqi zararli omillar: Homilador ayolning spirtli ichimliklar ichishi, tamaki chekishi, shifokor nazoratisiz dori-darmonlar (ayniqsa, ayrim antibiotiklar, tutqanoqqa qarshi dorilar) qabul qilishi. Onaning surunkali kasalliklari: Qandli diabet yoki semizlik xavfni keskin oshiradi.

Ogʻir yurak yetishmovchiligi: Yurak doimiy zoʻriqib ishlashi natijasida charchaydi va nasos funksiyasini bajara olmay qoladi. Eyzenmenger sindromi: Davolanmagan TYNlarda oʻpka tomirlaridagi bosim shunchalik oshib ketadiki, endi operatsiya qilish imkonsiz boʻlib qoladi. Infeksion endokardit: Nuqson bor joyda qon girdob hosil qiladi, bu esa infeksiyaning oʻsha yerga oson yopishishiga sharoit yaratadi (buni oʻtgan darsimizda koʻrgan edik). Tromboemboliyalar va insult: Qon aylanishi buzilishi natijasida qon quyilib, miya qon tomirlarini toʻsib qoʻyishi mumkin.

I bosqich: Adaptatsiya (Moslashuv) bosqichi: Bu bosqich bola tugʻilgandan keyingi dastlabki haftalar yoki oylarni qamrab oladi. Organizm yangi tugʻilgan davrdagi oʻzgarishlarga va nuqson tufayli buzilgan gemodinamikaga (notoʻgʻri qon aylanishiga) moslasha boshlaydi. Yurak va oʻpka tomirlari patologik qon oqimini kompensatsiya qilish uchun bor kuchi bilan ishlaydi. Masalan, chapdan oʻngga qon sizib oʻtayotganda (QDNu yoki BDNuda), oʻng qorincha oʻziga kelayotgan ortiqcha qon hajmini haydash uchun koʻproq qisqaradi. Belgilar deyarli sezilmaydi yoki minimal darajada boʻladi. Bola nisbatan xotirjam, faqat emganda yengil charchash kuzatilishi mumkin. II bosqich: Nisbiy kompensatsiya bosqichi: Bu bosqich odatda bolalik davrining bir necha yilini (nuqsonning ogʻirligiga qarab) qamrab olishi mumkin. Yurak mushaklari oʻz hajmini kattalashtirish (gipertrofiya) hisobiga nuqson asoratlarini yashirib turadi. Doimiy zoʻriqish ostida ishlayotgan yurak kameralari (masalan, oʻng yoki chap qorincha) qalinlashadi. Bu davrda oʻpka qon tomirlarida bosim koʻtarila boshlaydi (oʻpka gipertenziyasining boshlangʻich koʻrinishlari). Bemor oʻzini nisbatan yaxshi his qiladi, jismoniy rivojlanish biroz orqada qolishi mumkin. Biroq, faol harakat qilganda, yugurganda yoki yigʻlaganda hansirash va yurak tez urishi (taxisardiya) yaqqol namoyon boʻladi. III bosqich: Dekompensatsiya va terminal (Ortgaqaytmas) bosqich: Yurakning barcha ichki zaxiralari tugaydigan va ogʻir asoratlar yuzaga keladigan bosqich. Yurak mushaklari charchaydi, choʻziladi (dilatatsiya) va oʻzining nasos funksiyasini bajara olmay qoladi. Oʻpka tomirlaridagi bosim kritik darajaga yetadi. Natijada, ilgari chapdan oʻngga oqayotgan qon yoʻnalishi teskarisiga — oʻngdan chapga (venoz qon arterial qonga) qarab oqa boshlaydi. Bunga tibbiyotda Eyzenmenger sindromi deyiladi. Doimiy ogʻir hansirash, tinch holatda ham koʻkarish (sianoz), jigar kattalashishi, oyoqlarda shishlar (yurak yetishmovchiligi belgilari). Barmoqlar "baraban tayoqchalari" shaklini oladi. Bu bosqichda operatsiya qilish koʻpincha kech boʻladi yoki mutloq qarshi koʻrsatma hisoblanadi.

Tugʻma yurak nuqsonlarining mutloq asosiy davosi — Jarrohlik (Operatsiya) hisoblanadi. Dorilar faqat operatsiyagacha bolaning ahvolini ushlab turish uchun beriladi. Endovaskulyar (Yopiq) operatsiya: Son arteriyasi orqali maxsus kateter kiritilib, yurakdagi teshikka "soyaboncha" (okklyuder) qoʻyiladi yoki toraygan joy gumbazli ballon bilan kengaytiriladi. Bola tanasida kesishlar boʻlmaydi. Ochiq kardiometrik operatsiya: Sunʼiy qon aylanish apparati yordamida yurak toʻxtatilib, teshiklar yamaladi yoki rekonstruksiya qilinadi. Konservativ davo: Operatsiyadan oldin yurak yetishmovchiligini kamaytirish uchun siydik haydovchilar (diuretiklar) va kardioprotektorlar beriladi.

Homiladorlikni rejalashtirish: Homilador boʻlishdan 3 oy oldin va homiladorlikning dastlabki oylarida Folat kislotasi qabul qilish (bu homilada nuqsonlar shakllanishi xavfini kamaytiradi). Vaksinalar: Qizizcha (krasnuxa)ga qarshi immuniteti boʻlmagan ayollar homiladorlikdan oldin emlanishi shart. Zararli odatlardan voz kechish: Homiladorlik davrida spirtli ichimlik, tamaki va oʻzboshimchalik bilan dori ichishni butunlay taqiqlash. Skrining: Homiladorlik paytida UZI tekshiruvlaridan oʻz vaqtida oʻtish.