BOYLAM UZILISHI

Jarohat vaqtida oʻziga xos qarsillagan ovoz (shartillash) eshitilishi (kuchli uzilishlarda). Boʻgʻimda toʻsatdan boshlanadigan oʻtkir va kuchli ogʻriq (ayniqsa oyoqqa bosganda). Jarohat joyida tez fursatda kuchli shish paydo boʻlishi va koʻkarish (gematoma). Boʻgʻim funksiyasining cheklanishi yoki aksincha, gʻayritabiiy darajada harakatchan boʻlib qolishi (III darajada).

Asosiy sabab — keskin va qaltis harakatlar. Oyoq qayrilib ketishi (ayniqsa baland poshnali poyabzalda yoki sirpanchiqda), sportdagi ogʻir yuklamalar (sakrash, keskin toʻxtash, burilishlar), toʻgʻridan-toʻgʻri berilgan zarbalar va yiqilishlar.

Boʻgʻimning surunkali beqarorligi (oyoq tez-tez qayrilib ketadigan boʻlib qolishi), boʻgʻim ichiga qon quyilishi (gemartroz) va uzoq muddatli asorat sifatida — posttravmatik artroz (boʻgʻim togʻayining muddatidan oldin yemirilishi va ogʻriqlar).

O‘tkir jarohatlanish bosqichi (0–72 soat) – boylam qisman yoki to‘liq uziladi. Kuchli og‘riq, shish, gematoma, bo‘g‘imda harakatning cheklanishi va beqarorlik paydo bo‘ladi. Yallig‘lanish va tiklanishning boshlanish bosqichi (3–7 kun) – yallig‘lanish reaksiyasi davom etadi, shikastlangan to‘qimalar tozalanadi, yangi biriktiruvchi to‘qima hosil bo‘la boshlaydi. Og‘riq va shish asta-sekin kamayadi. Proliferatsiya (ta'mirlanish) bosqichi (1–6 hafta) – kollagen tolalari faol hosil bo‘ladi, boylamning mustahkamligi asta-sekin ortadi. Reabilitatsiya mashqlari boshlanadi. Remodellanish (yetilish) bosqichi (6 hafta – 6–12 oy) – kollagen tolalari qayta tashkil topadi, boylamning elastikligi va mustahkamligi tiklanadi, bo‘g‘im funksiyasi me'yoriga qaytadi. Bu bosqichlar boylamlarning biologik bitish jarayonini aks ettiradi. Davomiyligi uzilish darajasi (I, II yoki III daraja), davolash usuli va bemorning umumiy holatiga qarab farq qilishi mumkin.

Birinchi yordam (R.I.C.E. qoidasi): Rest (Tinchlik gʻoslash) — aʼzoga yuklama bermaslik; Ice (Muz) — shishni qaytarish uchun har 2 soatda 15-20 daqiqa muz qoʻyish; Compression (Siqish) — elastik bint bilan mahkam bogʻlash; Elevation (Koʻtarish) — oyoqni yurak sathidan balandroqqa koʻtarib qoʻyish. Konservativ davolash (I-II darajada): Ogʻriqsizlantirish (NSID preparatlar), boʻgʻimni ortez yoki gips bogʻlami bilan fiksatsiya qilish, keyinchalik fizioterapiya. Xirurgik davolash (III darajada): Agar boylam toʻliq uzilgan boʻlsa, endoskopik (artroskapiya) usulida tikiladi yoki plastika (boshqa pay orqali qayta tiklash) qilinadi.

Sport mashgʻulotlaridan oldin badantarbiya qilish, mushaklarni mustahkamlovchi mashqlar bajarish (baquvvat mushaklar boylamlarga yuklamani kamaytiradi), qulay va toʻgʻri tanlangan poyabzal kiyish, sirpanchiq joylarda ehtiyotkorlik.