SURUNKALI BOSH MIYA QON TOMIRLARI YETISHMOVCHILIGI

Surunkali yetishmovchilik uchta asosiy sindrom majmuasi bilan namoyon boʻladi: Kognitiv buzilishlar: Xotiraning yomonlashishi, diqqat jamlashning pasayishi, fikrlashning sekinlashishi, aqliy tez charchash. Hissiy buzilishlar: Depressiya, xavotirlik, kayfiyatning keskin oʻzgarishi, apatiya (hayotga boʻlgan qiziqishning yoʻqolishi). Harakat buzilishlari: Bosh aylanishi, quloqlarda shovqin, yurganda chayqalish va ishonchsizlik, harakatlar sekinlashishi, qoʻllar qaltirashi.

Qon tomirlarining surunkali shikastlanishiga olib keluvchi asosiy sabablar: Ateroskleroz: Arteriya devorlarida xolesterin pılakchalarining toʻplanishi, bu tomor yoʻlini toraytiradi va qon aylanishini yomonlashtiradi. Arterial gipertenziya (gipertoniya): Doimiy yuqori qon bosimi miyaning mayda qon tomirlarini yeyiltiradi, ularning sklerozi va torayishiga sabab boʻladi. Qandli diabet: Mayda qon tomirlar tarmogʻini shikastlaydi (mikroangiopatiya), tomor devorlarini moʻrt qilib, ozuqa moddalari oʻtishini qiyinlashtiradi. Boʻyin osteoxondrozi: Miyaning orqa qismlarini oziqlantiruvchi umurtqa arteriyalarining siqilib qolishi. Yurak kasalliklari: Mitral aritmiya, surunkali yurak yetishmovchiligi (yurak miyaga yetarli hajmdagi qonni haydab bera olmaydi).

I bosqich (boshlangʻich): Simptomlar subyektiv boʻladi. Bemor tez charchash, xotiraning biroz pasayishi, bosh ogʻrigʻi, yurganda beqarorlikka shikoyat qiladi. Atrofdagilar oʻzgarishlarni sezishmaydi. II bosqich (subkompensatsiya): Simptomlar atrofdagilarga sezila boshlaydi. Xotira sezarli darajada yomonlashadi (bemor yaqin oradagi voqealarni unutadi), intellekt pasayadi, hissiy beqarorlik (yigʻloqilik, jaxldorlik) paydo boʻladi, yurish chayqaluvchan boʻlib qoladi. Mehnat qobiliyati pasayadi. III bosqich (dekompensatsiya): Qon tomir demensiyasi (aqli zaiflik) rivojlanadi. Bemor oʻz-oʻziga qarash qobiliyatini yoʻqotadi, vaqt va makonda adashadi, yaqinlarini tanimaydi. Yaqqol koordinatsiya buzilishlari, parkinsonizm, siydik tutolmaslik kuzatiladi. Bu oʻzgarishlarni ortga qaytarish imkonsiz.

Davolash uzluksiz boʻlishi va insultning oldini olishga qaratilishi shart: Bazaviy terapiya (Asosiy sababni davolash): Qon bosimini qatʼiy nazorat qilish uchun antigipertenziv dori vositalari (130/80 mm sm. ust.dan past). Xolesterinni tushirish va pılakchalarni barqarorlashtirish uchun statinlar (Atorvastatin, Rozuvastatin). Qonni suyultirish va tromb profilaktikasi uchun antiaggregantlar (Aspirin kardio, Klopidogrel). Qon tomir va metabolik terapiya: Mikrosirkulyatsiyani yaxshilovchi va asab hujayralarini himoya qiluvchi preparatlar (Vinpotsetin, Pentoksifillin, Tserebrolizin, Tsitoflavin, Aktovegin, Nootroplar — faqat shifokor tavsiyasi bilan).

Arterial bosim va qondagi shakar miqdorini umrbod nazorat qilish; chekishni tashlash (chekish qon tomirlarning ichki devorini yakson qiladi); hayvon yogʻlarini cheklovchi parhez (Oʻrta yer dengizi parhezi); har kuni kamida 30-40 daqiqa piyoda yurish (miyada qoʻshimcha — kollateral qon aylanish yoʻllari rivojlanishini ragʻbatlantiradi).