PERKUTAN NEFROLITOTOMIYA TOSHKENTDA

Beldagi simillagan va to'mtoq og'riq: mayda toshlardan farqli o'laroq, yirik toshlar o'tkir sanchiq (kolika) bermasligi mumkin (chunki ular siydik yo'liga tiqila olmaydi), lekin buyrak sohasida doimiy, charchatuvchi va simillagan og'riq keltirib chiqaradi. Yaqqol gematuriya (siydikda qon bo'lishi): jismoniy harakat, piyoda yurish yoki silkinishlardan keyin og'ir toshning buyrak ichki qavatini jarohatlashi natijasida siydikning ko'zga ko'rinadigan darajada qizarishi. Tez-tez qaytalanuvchi infeksiyalar (piyelonefrit): yirik toshlar bakteriyalar ko'payishi uchun qulay muhit hisoblanadi. Bemorlarda tana haroratining tez-tez ko'tarilishi, qaltirash, holsizlik va siydikning loyqalanib, badbo'y hid tarqatishi kuzatiladi.Siydik miqdorining kamayishi va shishlar: agar ikki tomonlama yirik toshlar bo'lsa yoki bitta buyrakda tosh tiqilsa, siydik ajralishi qiyinlashib, tana a'zolarida shishlar paydo bo'ladi.Arterial qon bosimining ko'tarilishi (nefrogen gipertoniya): yirik tosh buyrak to'qimasini siqib qo'yishi natijasida buyrakda qon aylanishi buziladi va qon bosimini oshiruvchi gormonlar ko'p ajrala boshlaydi.

Surunkali siydik yo'li infeksiyalari: bakteriyalar (masalan, Proteus, Klebsiella) siydik tarkibini o'zgartirib, ishqoriy muhit hosil qiladi va struvitli (infeksion) marjonasimon toshlarning juda tez o'sishiga sharoit yaratadi. Uzoq vaqt davomida davolanmagan siydik-tosh kasalligi: mayda toshlarga o'z vaqtida e'tibor bermaslik ularning buyrak jomida yillar davomida kattalashib borishiga olib keladi. Metabolizmning irsiy buzilishlari: sistinuriya, nasliy giperoksaluriya va moddalar almashinuvining boshqa tug'ma nuqsonlari tufayli toshlar juda tez shakllanadi va o'sadi. Siydik oqimining anatomik buzilishlari: buyrak jomi-siydik yo'li segmentining torayishi yoki buyrak rivojlanishidagi nuqsonlar (masalan, taqasimon buyrak) siydikning dimlanishi va tuzlar cho'kishiga zamin yaratadi. Giperparatireoz: qalqonsimon bez orti bezlarining gormonni ortiqcha ishlab chiqarishi natijasida suyaklardan kalsiy yuviladi va siydikda uning miqdori keskin oshib, yirik toshlar o'sishini tezlashtiradi.

Qon ketishi: eng ko'p uchraydigan o'ziga xos asorat. Operatsiyadan keyingi dastlabki kunlarda siydikda qon bo'lishi normal holat, ammo kuchli qon ketishida shikastlangan tomorni maxsus rentgen-endovaskulyar usul bilan yopish (embolizatsiya) talab qilinishi mumkin. Piyelonefrit xuruji (infeksion isitma): infeksiyalangan toshlar maydalanganda toksinlar va bakteriyalarning qonga so'rilishi natijasida tana haroratining ko'tarilishi va qaltirash. Buning oldi antibiotiklar yordamida olinadi. Qo'shni a'zolarning shikastlanishi: juda kam uchraydigan holat (1% dan kam), bunda teshish paytida plevra bo'shlig'i, yo'g'on ichak, taloq yoki jigar shikastlanishi mumkin. Siydik sizishi (urinoma): buyrakdagi teshik kanali sekin bitishi natijasida siydikning buyrak atrofi bo'shlig'iga to'planishi

I bosqich (Jom bosqichi): tosh faqat buyrak jomida joylashgan bo'lib, uning o'simtalari ko'pi bilan bitta kosachaga kirgan bo'ladi. Tosh o'lchami odatda 2–2.5 sm atrofida bo'lib, buyrak faoliyati hali jiddiy buzilmagan bo'ladi. II bosqich (Jom-kosacha bosqichi): tosh buyrak jomini to'liq to'ldirib, uning tarmoqlari bir nechta kosachalarga kirib boradi. Buyrakda siydik dimlanishi boshlanadi. III bosqich (Subtotal bosqich): yirik marjonli tosh buyrak jomini va deyarli barcha kosachalarni (yuqori, o'rta va pastki guruhlarni) egallab oladi. Buyrak to'qimasi yupqalasha boshlaydi, buyrak faoliyati 30–50% gacha pasayadi. IV bosqich (Total bosqich): tosh buyrakning barcha bo'shliqlarini to'liq to'ldirib, buyrak ichki tuzilishining quyma nusxasiga (shakliga) aylanadi. Buyrakning ishchi to'qimasi (parenximasi) qattiq ingichkalashib, o'ladi (atrofiya bo'ladi), surunkali buyrak yetishmovchiligi va og'ir piyelonefrit rivojlanadi.

Anesteziya va yotqizish: bemor umumiy narkoz yordamida uxlatiladi. Ko'pincha operatsiya bemor qorni bilan yoki yonboshlab yotgan holatda bajariladi. Kirish yo'lini yaratish (teshish): ultratovush (UTT) va rentgen apparati nazorati ostida jarroh bel sohasida teri orqali ingichka ignani to'g'ridan-to'g'ri buyrakning kerakli kosachasiga yo'naltiradi. Kanalni kengaytirish: kiritilgan yo'naltirgich sim bo'ylab maxsus kengaytirgichlar (dilatatorlar) yordamida hosil qilingan teshik kanali asta-sekin 8-10 mm gacha kengaytiriladi va u yerga plastik g'ilof (port) o'rnatiladi. Toshni maydalash va olib tashlash: g'ilof ichiga nefroskop kiritiladi. Tosh aniqlangach, jarroh uni lazer yoki ultratovush kuchi bilan maydalaydi va parchalarni qisqichlar yordamida tortib oladi yoki suv oqimi bilan yuvib chiqaradi. Drenaj o'rnatish: amaliyot yakunida siydik oqishini ta'minlash va qon ketishini nazorat qilish uchun buyrakka teshik orqali tashqi naycha (nefrostoma) o'rnatiladi. Ushbu naycha buyrak bitganidan so'ng, bir necha kundan keyin olib tashlanadi.

Dastlabki davrda ehtiyotkorlik rejimi: buyrakdan kechki qon ketishlarning oldini olish uchun operatsiyadan keyingi 1 oy davomida og'ir jismoniy mehnat qilish va 5 kg dan ortiq yuk ko'tarish taqiqlanadi. Antibakterial davolash: olib tashlangan tosh ichida bo'lgan bakteriyalarni to'liq yo'q qilish uchun urolog buyurgan antibiotiklarni qabul qilish. Ko'p suyuqlik ichish: buyraklarni doimiy ravishda "yuvib" turish va tuzlar konsentratsiyasini kamaytirish uchun kuniga kamida 2.5–3 litr toza suv ichish. Tosh tarkibini tahlil qilish: olib tashlangan tosh parchasi kimyoviy tahlilga yuboriladi. Natijaga qarab (oksalat, urat yoki fosfat) maxsus parhez va dori-darmonlar belgilanadi. Urolog nazorati: operatsiyadan keyingi birinchi yil davomida har 3 oyda buyraklar UTT tekshiruvi va siydik tahlillarini topshirish, zarurat bo'lganda KTdan o'tish.