GIPOGONADIZM TOSHKENTDA

Balog'at yoshigacha boshlangan gipogonadizm belgilari: Jinsiy balog'atga yetishning kechikishi yoki umuman boshlanmasligi. Skelet tuzilishining o'zgarishi (evnuxoidizm) — qo'l va oyoqlarning haddan tashqari uzun bo'lishi, mushaklar bo'shligi. Erkaklarda ovoz yo'g'onlashmasligi, ayollarda esa sut bezlarining rivojlanmasligi va hayz ko'rmaslik. Balog'at yoshidan keyin rivojlangan gipogonadizm belgilari: Erkaklarda: jinsiy mayl (libido) pasayishi, erektil disfunksiya, tana va yuzdagi tuklarning siyraklashishi, mushaklar massasi kamayishi va charchoq. Ayollarda: hayz sikli buzilishi (amenoreya), qin quruqligi, jinsiy a'zolar atrofiyasi, tana vaznining asossiz ortishi va issiq ketishi (priliivlar). Ikkala jinsda ham: bepushtlik va ruhan tushkunlik (depressiya).

Birlamchi gipogonadizm sabablari (jinsiy bezlarning o'zi zararlanganda): Genetik va xromosoma patologiyalari (masalan, erkaklarda Klaynfelter sindromi, ayollarda Shereshevskiy-Terner sindromi). Tug'ma nuqsonlar (moyaklarning yorliqqa tushmay qolishi — kriptorxizm). Tashqi salbiy ta'sirlar: jinsiy a'zolarning jarohatlari, yallig'lanish yoki yuqumli kasalliklar (masalan, tepki asorati sifatidagi orxit), nurlanish yoki kimyoterapiya. Ikkilamchi gipogonadizm sabablari (bosh miyadagi gipofiz va gipotalamus tizimi zararlanganda): Gipofiz va gipotalamus o'smalari (jumladan, prolaktinoma, kraniofaringioma).Bosh miya jarohatlari va neyroinfeksiyalar (meningit, ensefalit). Tug'ma nuqsonlar (masalan, hid bilish buzilishi bilan kechadigan Kallman sindromi). Surunkali tizimli kasalliklar, og'ir semizlik yoki keskin ozib ketish.

Davolab bo'lmaydigan bepushtlik: Jinsiy hujayralar yetilishining butunlay buzilishi natijasida. Osteoporoz va suyak sinishi: Jinsiy gormonlar yetishmasligi suyaklarni mo'rt qilib qo'yadi. Yurak-qon tomir tizimi kasalliklari: Erkaklarda testosteron kamayishi infarkt, insult va ateroskleroz xavfini oshiradi. Ruhiy va neyronal buzilishlar: Og'ir tushkunlik, xotira sustlashishi, ish qobiliyatining pasayishi. Muskullar atrofiyasi va semizlik: Muskul to'qimasining o'rnini yog' to'qimasi egallaydi.

Yengil (kompensatsiyalangan) bosqich: Jinsiy gormonlar yetishmovchiligi minimal darajada bo'ladi. Tashqi jinsiy belgilar qisman saqlangan, biroq reproduktiv tizimda ma'lum darajada muammolar (masalan, sperma sifatining biroz yomonlashishi) kuzatiladi. O'rta og'ir (subkompensatsiyalangan) bosqich: Gormonlar tanqisligi yaqqol ko'rinadi. Erkaklarda jinsiy zaiflik, ayollarda hayz ko'rishning tez-tez buzilishi va jinsiy a'zolarda qon aylanishining susayishi yuzaga keladi. Og'ir (dekompensatsiyalangan/shakllangan) bosqich: Jinsiy gormonlar ishlab chiqarilishi deyarli to'xtaydi. Bepushtlik, jinsiy a'zolarning atrofiyasi, ikkilamchi jinsiy belgilarning yo'qolishi va og'ir tizimli o'zgarishlar (osteoporoz, jiddiy mushak kuchsizligi) to'liq shakllanadi.

Gormon o'rnini bosuvchi terapiya (eng asosiy usul): Erkaklarda: Testosteron preparatlari (gellar, inyeksiyalar yoki tabletkalar) qo'llaniladi. Ayollarda: Estrogen va progesteron gormonlari dori shaklida buyuriladi. Rag'batlantiruvchi terapiya (ikkilamchi gipogonadizmda va farzand ko'rish rejalashtirilganda): Gipofiz gormonlarining analoglari bo'lgan gonadotropinlar buyuriladi. Bu moyak yoki tuxumdonlarning o'z faoliyatini va bepushtlikni davolashni rag'batlantiradi. Jarrohlik amaliyoti: Kriptorxizmda moyaklarni yorliqqa tushirish amaliyoti bajariladi. Agar sabab bosh miya o'smasi bo'lsa, neyrojarrohlik amaliyoti o'tkaziladi. Sog'lom turmush tarzi: Vaznni normallashtirish va zararli odatlardan voz kechish davolash samaradorligini oshiradi.

Bolalikdagi nazorat: O'g'il bolalarda moyaklar yorliqda ekanligini go'daklik davridayoq pediatr ko'rigidan o'tkazish (kriptorxizmni erta aniqlash).Infeksiyalardan himoyalanish: Bolalarni tepki (parotit) kasalligiga qarshi o'z vaqtida emlash (bu moyaklar yallig'lanishining oldini oladi). Shikastlanishlardan saqlanish: Sport o'yinlari yoki jismoniy mehnat davomida chov va tos a'zolarini himoya qilish. Sog'lom vazn va hayot tarzi: Semizlik jinsiy gormonlar muvozanatini buzib, ikkilamchi gipogonadizmga olib kelishi mumkin, shu sababli to'g'ri ovqatlanish va faol jismoniy harakatda bo'lish zarur.