Gipotoniya

Arterial gipertoniya — qon bosimining doimiy yoki vaqti-vaqti bilan me’yordan yuqori bo‘lishi bilan kechadigan holat.

Kattalarda qon bosimi 140/90 mm simob ustuni va undan yuqori bo‘lsa, ayniqsa bu ko‘rsatkichlar qayta-qayta kuzatilsa, yuqori hisoblanadi.

Gipertoniya uzoq vaqt hech qanday aniq belgilarsiz kechishi mumkin. Ba’zida bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, quloqda shovqin, holsizlik, nafas qisishi yoki yurak urishining tezlashishi kuzatiladi.

Qon bosimiga irsiyat, ortiqcha vazn, stress, kamharakatlik, ko‘p tuz iste’mol qilish, chekish, spirtli ichimliklar va ayrim kasalliklar ta’sir qilishi mumkin.

Uzoq vaqt davomida yuqori qon bosimi insult, infarkt, yurak yetishmovchiligi, buyraklar zararlanishi va boshqa asoratlar xavfini oshiradi.

Tinchlanib o‘tirish, bir necha daqiqadan so‘ng qon bosimini qayta o‘lchash va umumiy holatga e’tibor berish kerak. Qon bosimi juda yuqori bo‘lsa yoki xavfli belgilar paydo bo‘lsa, tibbiy yordamga murojaat qilish zarur.

Qon bosimini o‘zboshimchalik bilan keskin tushirishga urinmaslik kerak. Davolash usuli bosim darajasi va bemorning holatiga bog‘liq.

Dorini shifokor qon bosimi, yosh, boshqa kasalliklar va asoratlar xavfini hisobga olib tanlaydi. Dorini o‘zboshimchalik bilan boshlash yoki almashtirish tavsiya etilmaydi.

Ko‘p hollarda qon bosimini davolash va turmush tarzini o‘zgartirish orqali yaxshi nazorat qilish mumkin. Agar gipertoniyaga boshqa kasallik sabab bo‘lsa, asosiy kasallikni davolash ham qon bosimini yaxshilashi mumkin.

O‘lchashdan oldin 5 daqiqa tinch o‘tirish kerak. Manjetka tonometr ko‘rsatmasiga muvofiq taqiladi, qo‘l yurak balandligida bo‘ladi va o‘lchash vaqtida gaplashilmaydi.

Bunga stress, jismoniy zo‘riqish, ko‘p tuz yoki kofein iste’moli, uyqu buzilishi va yurak-qon tomir tizimining o‘ziga xosligi sabab bo‘lishi mumkin.

Qon bosimi kun davomida tabiiy ravishda o‘zgaradi. Stress, jismoniy faollik, uyqu, ovqatlanish, kofein va dorilar ham bunga ta’sir qiladi.

Ko‘p hollarda me’yoridagi jismoniy faollik foydali. Ayniqsa qon bosimi yuqori yoki yurak kasalligi bo‘lsa, yuklamani shifokor bilan tanlash ma’qul.

Tuzni kamaytirish, sabzavot va mevalarni ko‘proq iste’mol qilish, to‘yingan yog‘larni kamaytirish va vaznni nazorat qilish tavsiya etiladi.

Ba’zi odamlarda qahva qon bosimini vaqtincha oshirishi mumkin. Qahvani qancha ichish mumkinligini shifokor bilan maslahatlashish ma’qul.

Spirtli ichimliklar qon bosimini oshirishi va gipertoniyani nazorat qilishni qiyinlashtirishi mumkin. Shuning uchun uni imkon qadar cheklash kerak.

Doimiy yuqori qon bosimi yurakka tushadigan yuklamani oshiradi va vaqt o‘tishi bilan yurak mushagining qalinlashishi, yurak yetishmovchiligi va boshqa muammolarga olib kelishi mumkin.

Yuqori qon bosimi buyrak tomirlarini zararlashi va vaqt o‘tishi bilan buyrak faoliyatini yomonlashtirishi mumkin.

Ha. Arterial gipertoniya insultning asosiy xavf omillaridan biridir.

Agar qon bosimi muntazam ko‘tarilsa, tekshiruv va davolash uchun shifokorga murojaat qilish kerak. Qon bosimi juda yuqori bo‘lsa, ko‘krak og‘rig‘i, kuchli nafas qisishi, nutq buzilishi yoki qo‘l-oyoqda kuchsizlik paydo bo‘lsa, shoshilinch tibbiy yordam kerak.

Avvalo terapevt yoki kardiologga murojaat qilish mumkin. Zarurat bo‘lsa, shifokor boshqa mutaxassisga yo‘llanma beradi.

Tekshiruvlar individual belgilanadi. Odatda qon va siydik tahlillari, EKG, buyrak faoliyatini baholash, xolesterin va qand miqdorini tekshirish, zarurat bo‘lsa boshqa tekshiruvlar o‘tkaziladi.

Agar shifokor doimiy davolashni belgilagan bo‘lsa, dorilarni ko‘rsatilgan tartibda muntazam qabul qilish kerak. Qon bosimi me’yorga tushganda dorini o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish mumkin emas.

Dorini o‘zboshimchalik bilan ko‘paytirish yoki boshqa dori qo‘shish kerak emas. Davolashni qayta ko‘rib chiqish uchun shifokorga murojaat qilish kerak.

To‘g‘ri ovqatlanish, vaznni kamaytirish, muntazam jismoniy faollik, chekishni tashlash va spirtli ichimliklarni cheklash qon bosimini nazorat qilishga yordam beradi. Ammo ular har doim ham shifokor belgilagan davolash o‘rnini bosa olmaydi.