BO'G'IM CHIQISHI

Boʻgʻim sohasida toʻsatdan boshlangan keskin va chidab boʻlmas ogʻriq. Boʻgʻimning tashqi koʻrinishi (anatomik shakli) gʻayritabiiy ravishda oʻzgarishi (deformatsiya). Faol harakatlarning butkul imkonsizligi (bemor aʼzoni qimirlata olmaydi). Passiv harakatlantirib koʻrilganda "prujinasimon qarshilik" sezilishi (suyak oʻz joyiga qaytishga qarshilik qiladi). Shish, gematoma (qon quyilishi) va agar nerv siqilgan boʻlsa, sezuvchanlikning yoʻqolishi yoki uyushish.

Travmatik chiqishlar: Kuchli tashqi taʼsir — bilvosita jarohat (masalan, choʻzilgan qoʻlga yiqilish yelka chiqishiga sabab boʻladi), urilish, sportdagi keskin harakatlar oqibatida. Patologik chiqishlar: Boʻgʻimni yemiradigan kasalliklar (artrit, artroz, boʻgʻim oʻsmalari) tufayli suyak uchlarining arzimagan yuklamada ham joyidan siljishi. Tugʻma chiqishlar: Homila rivojlanishidagi nuqsonlar tufayli (masalan, chaqaloqlarda chov/tos-son boʻgʻimining tugʻma chiqishi).

Yirik qon tomirlarining siqilishi yoki yirtilishi (aʼzoda qon aylanishining buzilishi), nerv poyalarining shikastlanishi (falajlik, sezgi yoʻqolishi), odatiy chiqishga aylanib ketishi, boʻgʻim ichida qon toʻplanishi (ghemartroz) va kelajakda posttravmatik artroz (boʻgʻimning surunkali yemirilishi) rivojlanishi.

Jarohatlanish bosqichi – kuchli tashqi ta'sir natijasida bo‘g‘im yuzalari bir-biridan ajraladi. Bo‘g‘im kapsulasi va boylamlar cho‘ziladi yoki yirtiladi. O‘tkir klinik bosqich (birinchi soatlar–3 kun) – kuchli og‘riq, bo‘g‘im deformatsiyasi, shish, harakatning keskin cheklanishi yoki imkonsizligi kuzatiladi. Qo‘l yoki oyoq majburiy holatda bo‘ladi. Erta tiklanish bosqichi (bo‘g‘im o‘rniga solingandan keyin, 1–3 hafta) – og‘riq va shish kamayadi, boylamlar va kapsula bitishni boshlaydi. Bo‘g‘im immobilizatsiya qilinadi. Reabilitatsiya bosqichi (3–8 hafta va undan ko‘proq) – fizioterapiya va davolovchi jismoniy mashqlar yordamida bo‘g‘im harakati, mushak kuchi va funksiyasi tiklanadi. Surunkali yoki asoratlangan bosqich (davolanmasa yoki kech murojaat qilinsa) – odatiy chiqish (qayta-qayta chiqish), bo‘g‘im beqarorligi, kontraktura, artroz va nerv-qon tomir shikastlanishlari rivojlanishi mumkin.

Birinchi yordam: Boʻgʻimni qanday holatda boʻlsa, shundayligicha immobilizatsiya qilish (roʻmol yoki shinalar bilan harakatsizlantirish), muz qoʻyish va ogʻriq qoldiruvchi dori berish. Hech qachon boʻgʻimni oʻzingiz majburlab joyiga solishga urinmang, bu suyak sinishi yoki qon tomir yirtilishiga olib kelishi mumkin! Shifoxonada davolash: Boʻgʻimni maxsus usullar bilan joyiga solish (reformatsiya — koʻpincha narkoz yoki mahalliy anesteziya ostida), gips yoki maxsus bandaj bilan giksatsiya qilish (3–4 hafta) va keyinchalik LFK (fizioterapiya) orqali tiklash.

Sport va kundalik hayotda xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, boʻgʻim atrofidagi mushaklarni jismoniy mashqlar orqali mustahkamlash (bu boʻgʻimni mahkamroq ushlab turadi), qishda sirpanchiq yoʻllarda ehtiyotkor boʻlish.