BOSH MIYA ABSESSI

Umuminfeksion sindrom: Tana haroratining ko‘tarilishi (isitma), qaltirash, holsizlik, qonda leykotsitoz va ECHT (SOE) oshishi. Umummiya sindromi (Miya ichki bosimi oshishi): Kuchli, lofillovchi bosh og‘rig‘i, qusish (ko‘ngil aynishisiz, to‘satdan), uyquchanlik, hushning buzilishi. O‘choqli (fokal) sindrom: Absessning miya qaysi qismida joylashganiga qarab: qarama-qarshi tomonda parich yoki parezlar, nutq buzilishi (afaziya), ko‘rish maydonining torayishi, epileptik xurujlar.

Kontakt yo‘li (Atrof organlardan o‘tish): Surunkali yoki o‘tkir yiringli otit, mastoidit, sinusitlar (gaymorit, frontit) hamda tish infeksiyalarining miya parda va to‘qimalariga tarqalishi. Gematogen yo‘li (Qon orqali): Uzoq joylashgan a’zolardagi yiringli jarayonlardan (masalan, o‘pka absessi, yiringli plevrit, infeksion endokardit, osteomiyelit) bakteriyalarning qon olingi orqali miyaga kelishi. Traumatik yo‘li: Bosh miyaning ochiq jarohatlari yoki neyroxirurgik operatsiyalardan keyingi asoratlar. Qo'zg‘atuvchilar: Asosan Streptococcus, Staphylococcus aureus, Bacteroides va zamburug‘lar (immuniteti o‘ta past bemorlarda).

Absessning miya qorinchalariga yorilib kirishi (yiringli ventrikulit va og‘ir meningit — o‘lim xavfi yuqori), miya ustunining siqilib qolishi (dislokatsiya), doimiy parichlik yoki ko‘rlik, og‘ir simptomatik epilepsiya.

1-bosqich – Erta yallig‘lanish (serebrit). Infeksiya miya to‘qimasiga tushib, mahalliy yallig‘lanish va shish rivojlanadi. 2-bosqich – Kechki serebrit. Yallig‘lanish kuchayadi, to‘qimalar yemiriladi va yiring hosil bo‘la boshlaydi. 3-bosqich – Erta kapsula hosil bo‘lishi. Yiringli o‘choq atrofida himoya kapsulasi shakllanadi va absess chegaralanadi. 4-bosqich – Yetilgan absess. Kapsula to‘liq shakllanadi, absess kattalashib, atrofdagi miya to‘qimalarini siqa boshlaydi hamda bosh ichki bosimini oshiradi. 5-bosqich – Asoratlar bosqichi. Davolanmasa, absess yorilishi, meningit, ventrikulit, sepsis yoki bosh miya churrasi (dislokatsiyasi) kabi hayot uchun xavfli asoratlar rivojlanishi mumkin.

Konservativ davo: Faqat absessning 1-2 bosqichlarida (kapsula hosil bo‘lguncha) va o‘lchami < 2 sm bo‘lganda qo‘llaniladi. Gematoensefalitik to‘siqdan yaxshi o‘tuvchi keng ta’sir doirasiga ega antibiotiklar (Sefalosporinlar IV avlod, Meropenem, Metronidazol) yuqori dozalarda 4-6 hafta davomida yuboriladi. Miya shishini kamaytirish uchun gormonlar (Deksametazon) va diuretiklar qo‘shiladi. Xirurgik davo: Kapsulasi bor, o‘lchami 2 sm dan katta va miya ichki bosimini keskin oshirayotgan absesslarda: Absessni stereotaksik punksiya qilish va yiringni so‘rib olish (ichiga antibiotik yuborish bilan). Radikal operatsiya: Absessni kapsulasi bilan birga butunlay olib tashlash (kraniotomiya).

Organizmdagi surunkali va o‘tkir yiringli o‘choqlarni (ayniqsa, gaymorit, otit, frontit, tish yiringlashlari va o‘pka kasalliklari) o‘z vaqtida, to‘liq va professional tarzda davolash. Bosh miya jarohatlarida jarohatga birlamchi xirurgik ishlov berish qoidalariga qat’iy rioya qilish.