KRON KASALLIGI

Kron kasalligining belgilari yalligʻlanish joylashgan joyiga va jarayonning faolligiga qarab turlicha boʻladi: Surunkali ich ketishi (diariya) — najasda baʼzan qon yoki shilliq boʻlishi mumkin, lekin bu belgi yarali kolitga qaraganda kamroq yaqqollikda kechadi. Qorindagi doimiy yoki toʻlgʻoqsimon ogʻriqlar (koʻpincha qorinning oʻng pastki qismida joylashadi va baʼzan koʻrichak (appenditsit) xurujini eslatadi). Tana vaznining keskin kamayishi (ozib ketish) va ishtaha yoʻqolishi. Sababsiz tana haroratining koʻtarilishi (subfebril isitma) va doimiy charchoq. Orqa chiqaruvchi teshik (anal soha) atrofidagi oʻzgarishlar (yoriqlar, oqmalar (svishlar) va ogʻriqli infiltratlar paydo boʻlishi). Ichakdan tashqari belgilar (ogʻiz boʻshligʻida stomatit (aftalar), boʻgʻimlar yalligʻlanishi, koʻz qizarishi va ogʻrishi, terida tugunli eritemalar).

Kron kasalligining aniq sababi nomaʼlum, biroq u bir nechta omillarning oʻzaro taʼsiri natijasida yuzaga keladi: Genetik moyillik (muayyan genlar mutatsiyasi kasallikka moyillikni keskin oshiradi, oilaviy holatlar koʻp uchraydi). Immun tizimining buzilishi (organizm oʻz ichak mikroflorasiga yoki oziq-ovqat antigenlariga qarshi notoʻgʻri va haddan tashqari kuchli immun reaksiyasi beradi). Tashqi muhit omillari (chekish — Kron kasalligi xavfini oshiruvchi va uning kechishini ogʻirlashtiruvchi eng asosiy omillardan biridir). Nosogʻlom ovqatlanish (fast-fud, rafinatsiyalangan uglevodlar va kimyoviy qoʻshimchalarga boy mahsulotlarni koʻp isteʼmol qilish). Ichak mikrobiomasining oʻzgarishi (disbioz).

Kron kasalligi oʻz vaqtida nazorat qilinmasa, juda jiddiy jarrohlik asoratlariga sabab boʻladi: Mexanik ichak tutilishi (ichak boʻshligʻining chandiqlar tufayli mutlaqo torayib qolishi). Ichki va tashqi oqmalar (svishlar) hosil boʻlishi, qorin boʻshligʻida yiringli ochoqlar (absesslar) rivojlanishi. Perforatsiya (ichak devorining teshilishi) va peritonit. Uzoq muddatli qon yoʻqotish natijasida kelib chiquvchi ogʻir kaxeksiya (haddan tashqari ozib, quvvatdan qolish) va anemiya. Ichak onkologiyasi (saraton) rivojlanish xavfining ortishi.

Yalligʻlanish shakli: Ichak shilliq qavatida asosan yuzaki yalligʻlanish va yaralar hosil boʻladi, asoratlar kam kuzatiladi. Stenozlovchi (strikturallanuvchi) shakli: Ichak devorining chuqur chandiqlanishi oqibatida uning boʻshligʻi torayib qoladi va ichak tutilishiga olib keladi. Penetratsiyalovchi (teshuvchi) shakli: Ichak devorida chuqur yaralar hosil boʻlib, u teshiladi va qoʻshni aʼzolarga (qovuq, bachadon, boshqa ichak halqalari) yoki teriga ochiladigan oqmalar hosil qiladi.

Davolash kasallik xurujini toʻxtatish (remissiyaga erishish) va asoratlarning oldini olishga qaratilgan: Konservativ (dori-darmon) terapiya: Salisilatlar (Mesalazin), tizimli gormonlar (Budesonid, Prednizolon) yalligʻlanishni tez bosish uchun qoʻllaniladi. Kasallik asoratli kechganda immun tizimini susaytiruvchi dorilar (Azatioprin, Metotreksat) va zamonaviy biologik terapiya (Infliximab, Adalimumab va boshqalar) buyuriladi.Parhez: Maxsus 4-sonli parhez stoli tavsiya etiladi. Ichakni jismoniy va kimyoviy gʻash qiluvchi taomlar (dudlangan, oʻta yogʻli, achchiq, qoʻpol kletchatkali xom sabzavotlar, sut, alkogol) cheklanadi. Torayish (stenoz) boʻlganda faqat suyuq va yarim suyuq ovqatlar eyiladi. Jarrohlik amaliyoti: Kron kasalligini jarrohlik yoʻli bilan butunlay davolab boʻlmaydi (chunki u qaytalanadi), ammo ichak tutilishi, oqmalar, yiringlashlar (absess) va ichak teshilishi kabi hayotga xavf soluvchi asoratlarda jarrohlik yoʻli bilan ichakning zararlangan qismi rezeksiya qilinadi (olib tashlanadi).

Kasallikning birlamchi profilaktikasi yoʻq, biroq xurujlarni kamaytirish uchun quyidagilar hayotiy muhimdir: Chekishni mutlaqo va zudlik bilan tashlash (bu dori terapiyasining samaradorligini ikki barobar oshiradi). Shifokor tayinlagan dori vositalarini (remissiya davrida ham) uzluksiz va oʻzboshimchalik bilan toʻxtatmasdan qabul qilish. Doimiy ravishda gastroenterolog nazoratida boʻlish, yilda kamida bir marta instrumental tekshiruvlardan oʻtish. Stress va ruhiy siqilishlarni kamaytirish (ruhiy holat ichak faoliyatiga bevosita taʼsir qiladi).