KO'NDALANG MIYELIT

Og‘riq: Orqa va belda to‘satdan boshlanadigan o‘tkir og‘riq, ko‘krak yoki qorin sohasini halqa kabi siqib turuvchi og‘riq hissi. Sezuvchanlik buzilishi: Oyoq va qo‘llarda uvishish, chumoli yurgandek tuyulishi, sovuq yoki issiqni sezmaslik. Shikastlangan segmentdan pastda sezuvchanlik butkul yo‘qolishi mumkin. Harakat buzilishlari (Parich / Parez): Oyoqlarda (ba’zan qo‘llarda ham) tez rivojlanuvchi holsizlik, mushaklar tonusining pasayishi, keyinchalik esa spastik (tarang) falajlikka o‘tishi. Chanoq a’zolari funksiyasining buzilishi: Siydik va najas tutolmaslik yoki aksincha, ularning tutilishi (miktursiya buzilishi).

Infeksiyalar: Virusli (gerpes, sitomegalovirus, Epshteyn-Barr, gripp, OIV) yoki bakterial (sifilis, borrelioz/Laym kasalligi, tuberkulyoz) infeksiyalardan keyingi asorat. Autoimmun kasalliklar: Tarqoq skleroz (рассеянный склероз), optikonevromiyelit (Devik kasalligi), tizimli qizil bo‘richa (СКВ), Shegren sindromi. Vaksinalardan keyingi holat: Kamdan-kam hollarda emlashdan so‘ng immun tizimining giperreaksiyasi natijasida. Idiopatik: Aniq sababi aniqlanmagan holatlar (taxminan 30-50% holatlarda).

Doimiy falajlik (yura olmaslik), chanoq a’zolarining surunkali disfunksiyasi (kateterga bog‘liqlik), yotoq yaralar (prolejni), chuqur tomirlar trombozi, siydik yo‘llari infeksiyalari (urologik sepsis).

1-bosqich – Yallig‘lanishning boshlanishi. Infeksiya, autoimmun jarayon yoki boshqa omillar ta'sirida orqa miyaning ma'lum segmentida yallig‘lanish rivojlanadi. Yallig‘lanish natijasida shish paydo bo‘ladi va nerv to‘qimalari zararlana boshlaydi. 2-bosqich – Mielin qobig‘ining shikastlanishi (demiyelinizatsiya). Yallig‘lanish kuchayishi bilan nerv tolalarini o‘rab turgan mielin qobig‘i yemiriladi. Natijada nerv impulslarining o‘tishi sekinlashadi yoki butunlay to‘xtaydi. 3-bosqich – Nevrologik belgilar rivojlanishi. Kasallik odatda bir necha soat yoki kun ichida rivojlanadi. Bemorning oyoq yoki qo‘llarida kuchsizlanish, uvishish, karaxtlik, bel og‘rig‘i, sezuvchanlikning pasayishi yoki yo‘qolishi kuzatiladi. 4-bosqich – Orqa miya funksiyalarining buzilishi.Yallig‘lanish kuchayishi natijasida harakat funksiyasi, siydik pufagi va ichak faoliyati buziladi. Og‘ir holatlarda paraparez yoki paraplegiya (oyoqlarning falajlanishi) rivojlanishi mumkin. 5-bosqich – Tiklanish yoki asoratlar bosqichi. O‘z vaqtida davolash boshlangan bemorlarda yallig‘lanish kamayib, nerv faoliyati qisman yoki to‘liq tiklanishi mumkin. Davolanmasa yoki og‘ir kechsa, doimiy nevrologik nuqsonlar, surunkali og‘riq, siydik va ichak faoliyatining buzilishi hamda falaj saqlanib qolishi mumkin.

Puls-terapiya: Yuqori dozadagi glyukokortikosteroidlar (Metilprednizolon 1000 mg) 3-5 kun davomida tomirdan yuboriladi. Plazmaferez: Agar gormonal davolash samara bermasa, qon plazmasi autoimmun antitelolardan tozalanadi. Immunoglobulinoterapiya: Tomir ichiga inson immunoglobulini yuborilishi (IVIG). Simptomatik davo: Mushaklar spazmini kamaytirish uchun miorelaksantlar (Baklofen, Mydokalm), og‘riq qoldiruvchilar (Gabapentin, Pregabalin). Reabilitatsiya: Massaj, LFK (fizioterapiya), kinezioterapiya dastlabki kunlardanoq boshlanishi kerak.

Maxsus profilaktikasi mavjud emas. Umumiy profilaktika o‘tkir virusli va bakterial infeksiyalarni o‘z vaqtida va to‘g‘ri davolash, autoimmun kasalliklarga chalingan bemorlarni muntazam nevrologik nazoratda ushlab turish hamda immun tizimini keskin stimulyatsiya qiluvchi omillardan saqlanishdan iborat.