Gastrit

To‘sh ostidagi achishish va og‘riq, ovqatdan keyingi og‘irlik, jig‘ildon qaynashi, ertalabki ko‘ngil aynishi — gastroenterologga ko‘pincha aynan shu shikoyatlar bilan kelishadi. Ularning ortida ko‘pincha gastrit — oshqozon shilliq qavatining yallig‘lanishi turadi. Yaxshi xabar: ko‘p hollarda uni bir tashrifda aniq tashxislash va muvaffaqiyatli davolash mumkin. Quyida — sabablari, belgilari, FGDS, davolash hamda Toshkentda gastroskopiya va gastroenterolog qabuli narxlari haqida tushunarli tilda.

Gastrit nima

Oshqozon ichki tomondan shilliq qavat bilan qoplangan: u xlorid kislota va fermentlar ishlab chiqaradi va shu bilan birga devorni o‘zining agressiv shirasidan himoya qiladi. Gastritda bu shilliq qavat yallig‘lanadi: qizarish, shish, ba’zan eroziyalar (yuza nuqsonlar) paydo bo‘ladi. Gastrit o‘tkir — zaharlanish, spirtli ichimlik, og‘riq qoldiruvchilar ichishdan keyin — va qo‘zish davrlari bilan yillab davom etadigan surunkali bo‘ladi.

Gastrit sabablari

• Helicobacter pylori — oshqozonda yashaydigan va surunkali gastritning ko‘p holatlarini keltirib chiqaradigan bakteriya;
• og‘riq qoldiruvchi va yallig‘lanishga qarshi preparatlar (NYQVP: ibuprofen, diklofenak, aspirin), ayniqsa uzoq ichilganda;
• spirtli ichimliklar va chekish;
• autoimmun jarayon (autoimmun gastrit, ko‘pincha B12 tanqisligi va kamqonlik bilan);
• o‘n ikki barmoqli ichakdan o‘t qaytishi (reflyuks-gastrit), jumladan operatsiyalardan keyin;
• kuchli stress, og‘ir kasalliklar; tartibsiz ovqatlanish va achchiq ovqat kasallikni keltirib chiqarishdan ko‘ra belgilarni kuchaytiradi.

Belgilari

• qorin yuqori qismida (to‘sh ostida) og‘riq, achishish yoki noqulaylik;
• ovqatdan keyin og‘irlik va to‘lib ketish hissi, tez to‘yish;
• jig‘ildon qaynashi, kekirish, ko‘ngil aynishi, ba’zan qusish;
• dam bo‘lish, ishtaha pasayishi.

Surunkali gastrit deyarli belgisiz kechishi mumkin. Zudlik bilan shifokorga, agar qon yoki «qahva quyqasi» bilan qusish, qora najas, keskin holsizlik, tushunarsiz ozish, yutishning qiyinlashishi paydo bo‘lsa — ayniqsa 45–50 yoshdan keyin.

Diagnostika: FGDS va tahlillar

Asosiy usul — FGDS (gastroskopiya): shifokor ingichka egiluvchan endoskop orqali qizilo‘ngach, oshqozon va o‘n ikki barmoqli ichak shilliq qavatini ko‘radi, yallig‘lanish, eroziya, yaralarni aniqlaydi va kerak bo‘lsa biopsiya oladi. Tekshiruv 5–15 daqiqa davom etadi; xohishga ko‘ra sedatsiya ostida («uyquda») qilinadi. Xavfni baholash uchun OLGA tizimi bo‘yicha biopsiya qo‘llaniladi.

Helicobacter pylori quyidagi usullardan biri bilan tekshiriladi:

• nafas testi — oddiy va aniq, davolashdan keyingi nazorat uchun ham mos;
• najasda H. pylori antigeni tahlili;
• FGDS paytida ureaza ekspress-testi;
• qonda H. pylori ga IgG antitanachalar — bakteriya bilan aloqani ko‘rsatadi, lekin davolanish nazorati uchun yaramaydi.

Qo‘shimcha: umumiy qon tahlili va ferritin (kamqonlik), pepsinogen I va II hamda gastrin-17 («serologik gastropanel» — atrofiyani baholash), najasda yashirin qon.

Gastritni davolash

• H. pylori eradikatsiyasi, agar bakteriya topilsa: shifokor tanlagan sxema bo‘yicha bir nechta preparatdan iborat kurs (odatda 10–14 kun). Kurs tugagandan 4–6 hafta o‘tib, bakteriya yo‘qolganini albatta tekshirish kerak.
• Kislotalilikni pasaytirish — kislota ishlab chiqarishni kamaytiruvchi preparatlar og‘riq va jig‘ildon qaynashini bosadi, eroziyalar bitishiga yordam beradi.
• NYQVPni to‘xtatish yoki almashtirish, agar gastrit og‘riq qoldiruvchilar bilan bog‘liq bo‘lsa; ichishni davom ettirish zarur bo‘lsa, shifokor oshqozon himoyasini tayinlaydi.
• Autoimmun gastritda — kuzatuv, B12 vitamini va temirni to‘ldirish, nazorat FGDS.
• Ovqatlanish: qo‘zish davrida kuniga 4–5 marta kichik porsiyalarda, qovurilgan, achchiq, spirtli va gazli ichimliklarsiz.

Dozalar va sxemalarni faqat gastroenterolog tayinlaydi — antibiotiklar bilan o‘zini o‘zi davolash bakteriya chidamliligiga olib keladi.

Toshkentda gastroskopiya va gastritni davolash narxlari

Clindocdagi narxlar, 2026-yil oktabr holatiga:

Clindocda gastroenterolog qabuli — 120 000 so‘mdan. Aniq narxni yozilishda aniqlang.

Prognoz va profilaktika

H. pylori eradikatsiyasi va qo‘zg‘atuvchi omillardan voz kechilgandan keyin yallig‘lanish odatda bosiladi, yara va oshqozon saratoni xavfi sezilarli kamayadi. Gastrit qaytmasligi uchun: og‘riq qoldiruvchilarni keraksiz ichmang, chekishni tashlang, spirtli ichimliklarni cheklang, muntazam ovqatlaning va belgilari bor oila a’zolarida ham H. pylori ni davolang. Agar gastrit yaraga aylangan bo‘lsa, o‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi haqida o‘qing.

Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak

Gastritni gastroenterolog davolaydi, FGDSni esa endoskopist shifokor bajaradi. Ko‘p bemorlar ayol gastroenterolog izlaydi — Clindocda, masalan, Gazieva Mohira Shukurullaevna (Medion Family Hospital, 40 yillik tajriba), gastroenterolog-endoskopist Mirzaeva Gulnora Shuxratovna (Medion Innovation), Narzullaeva Kibriyo Telmanova (Ko‘k Saroy diagnostika), Hamidova Barno Nasibjanovna (Lab Medical) va Sanaeva Nilufar Asqarovna qabul qiladi. Erkak gastroenterologlar orasida — Kuziev Bahtiyor Bokievich (Darmon Servis). Pastda — Toshkentdagi barcha gastroenterologlar va klinikalar, qabul narxlari va onlayn yozilish.