ADENOID

Burun orqali nafas olishning buzilishi: Bola doimo og‘zi ochiq holda nafas oladi. Tunda xurrak otadi, uxlashga qiynaladi, uyqusiraydi. Og‘ir holatlarda uxlash paytida qisqa muddat nafas to‘xtashi (apnoe) kuzatiladi. Eshitish pasayishi va tez-tez otit bo‘lish: Kattalashgan adenoid Yevtahiy nayining kirish qismini yopib qo‘ygani uchun o‘rta quloq ventilyatsiyasi buziladi. Natijada bola tez-tez o‘rta otit va ekssudativ otit bilan og‘riydi, eshitishi pasayadi (bola gapirganda qayta-qayta so‘raydi). Ovozning o‘zgarishi: Bola burni bilan gapiradigan bo‘lib qoladi (tund ovoz — yopiq gundoshtlik/rinolaliya). "Adenoid yuz" (Facies adenoidica): Bolaning tashqi ko‘rinishi o‘zgaradi: og‘iz doimo yarim ochiq, pastki jag‘ pastga osilgan va oldinga cho‘zilgan, burun-lab burmasi silliqlashgan, tishlar noto‘g‘ri o‘sadi (tishlam buziladi), yuz lanj va ifodasiz bo‘lib qoladi. Aqliy charchoq: Burundan havo kirmagani sababli bosh miyaga kislorod yetishmaydi (gipoksiya). Bola tez charchaydi, diqqati tarqoq bo‘ladi, maktabda o‘zlashtirishi pasayadi, tez-tez bosh og‘rig‘idan shikoyat qiladi.

Tez-tez takrorlanadigan yuqori nafas yo‘llarining infeksiyalari (O‘RVI, gripp, qizamiq, skarlatina, ko‘kyo‘tal); allergik reaksiyalarga moyillik (allergik rinit); irsiy (genetik) moyillik; yomon ekologik sharoit va bolaning immun tizimi sustligi.

Surunkali eshitish pasayishi (karlik); yuz suyaklarining turg‘un deformatsiyasi (tishlamni faqat breketlar bilan to‘g‘rilashga to‘g‘ri keladi); doimiy gipoksiya tufayli aqliy rivojlanishdan orqada qolish; surunkali adenoidit, sinusit va tonzillit rivojlanishi; infeksiyaning pastga tushishi hisobiga tez-tez bronxit va pnevmoniya bo‘lish.

I bosqich: Adenoidlar burun to‘sig‘ining orqa qismini (vomexni) faqat yuqori 1/3 qismigacha to‘sib qo‘yadi. II bosqich: Kattalashgan murtak burun-halqum yo‘lining yarmini (1/2) yoki 2/3 qismigacha bo‘lgan joyini to‘sadi. III bosqich: Adenoidlar burun-halqum yo‘lini butunlay yoki deyarli to‘liq (2/3 qismidan ko‘pini) to‘sib qo‘yadi.

Konservativ (Dori bilan) davolash: I va ba'zan II darajali adenoidlarda, agar eshitish buzilmagan va asoratlar bo‘lmasa qo‘llaniladi: Topik glyukokortikosteroidlar (Gormonal burun spreyi): Mometazon (Nazonex, Momat, Allergozon) yoki Flutikazon spreylari 1-2 oy davomida burunga sepiladi. Ular adenoid to‘qimasidagi shish va yallig‘lanishni juda yaxshi kamaytiradi (bolalarda tizimli gormonal nojo‘ya ta'siri bo‘lmaydi). Burunni yuvish: Dengiz suvi eritmalaridan (Akva Maris, Humer, Salin) foydalanib shilliqni tozalash. Antigistamin va limfomiotik vositalar: Allergiya fonida shishni kamaytirish va limfa aylanishini yaxshilash uchun. Jarrohlik davosi (Adenotomiya): Quyidagi holatlarda operatsiya qilinishi shart: Adenoid III daraja bo‘lsa va dori yordam bermasa; Tunda nafas to‘xtashi (apnoe) epizodlari kuzatilsa; Tez-tez qaytalanuvchi o‘rta yiringli yoki ekssudativ otitlar boshlansa va eshitish pasaysa; Yuz skleti ("adenoid yuz") va tishlam o‘zgarishni boshlasa. Operatsiya qanday o‘tadi: Zamonaviy tibbiyotda operatsiya umumiy narkoz ostida, endoskop (kamera) nazoratida maxsus asboblar (sheyver yoki plazma) yordamida og‘riqsiz va qonsiz amalga oshiriladi (Endoskopik adenotomiya).

Bolaning immun tizimini chiniqtirish, to‘g‘ri ovqatlanishini ta'minlash; O‘RVI va shamollash kasalliklarini vaqtida va to‘liq davolash (chala davolangan burun bitishlari adenoidga zamin yaratadi); bolani allergik omillar (chang, hidlar) bilan aloqasini kamaytirish; burun bitganda uzoq vaqt (5 kundan ortiq) tomir toraytiruvchi tomchilar tomizmaslik.