POLIKISTIK TUXUMDON SINDROMI (PKTS

Polikistik tuxumdon sindromining asosiy simptomlar: hayz siklining buzilishi (oligomenoreya, amenoreya yoki disfunksional qon ketishlar), giperandrogeniya belgilari — girsutizm (yuz, ko‘krak va qorinda erkaklardagidek tana tuklarining ko‘p o‘sishi), akne (hushbo‘y husnbuzarlar), alopetsiya (soch to‘kilishi) hamda semirish (ayniqsa, qorin sohasida). Eng asosiy muammo — anovulyatsiya tufayli kelib chiquvchi bepushtlikdir.

Polikistik tuxumdon sindromining aniq patogenezi to‘liq o‘rganilmagan, biroq genetik moyillik va insulinorezistentlik (to‘qimalarning insulinga sezgirligi pasayishi) asosiy omillar hisoblanadi. Insulinning ko‘p ishlab chiqarilishi tuxumdonlarni stimullab, erkaklik gormonlari (androgenlar) sintezini oshirib yuboradi. Shuningdek, neyroendokrin tizim buzilishlari va surunkali tizimli yallig‘lanishlar ham sabab bo‘lishi mumkin.

Polikistik tuxumdon sindromi nafaqat reproduktiv tizimga, balki umumiy salomatlikka xavf tug‘diradi: 2-tur qandli diabet, arterial gipertenziya va yurak-qon tomir kasalliklari xavfini oshiradi. Surunkali estrogenlar ta’siri va progesteron etishmovchiligi fonida bachadon ichki qavati giperplaziyasi va endometriy saratoni (bachadon saratoni) rivojlanish xavfi keskin yuqorilaydi. homiladorlikda esa bola tashlash xavfi kuchayadi.

Polikistik tuxumdon sindromi klassik ma’noda bosqichma-bosqich kechmaydi, balki fenotiplarga (klinik ko‘rinishlariga) ko‘ra bo‘linadi: A fenotip (to‘liq shakli — gormonlar buzilgan, hayz yo‘q, UTTda kistalar bor), B fenotip (androgenlar yuqori, hayz buzilgan), C fenotip (ovulyator shakli — gormonlar yuqori va kistalar bor, lekin hayz normal) va D fenotip (androgenlar normal, lekin hayz buzilgan va UTTda kistalar bor). Yoshi o‘tgan sari metabolik asoratlar chuqurlashib boradi.

Polikistik tuxumdon sindromini davolash bemorning maqsadiga (homiladorlikni rejalashtirish yoki simptomlarni kamaytirish) qarab belgilanadi. Davolashning asosi — tana vaznini normallashtirish va insulinga sezgirlikni oshirish (Metformin). Hayz siklini tiklash va girsutizmni kamaytirish uchun antiandrogen effektli kombinatsiyalangan oral kontratseptivlar (KOK) buyuriladi. Farzand ko‘rishni xohlagan bemorlarda ovulyatsiya induksiyasi (Klomifen, Letrozol) qilinadi yoki jarrohlik yo‘li bilan tuxumdonlar drillingi (lazer yordamida teshikchalar ochish) bajariladi.

Polikistik tuxumdon sindromi genetik kasallik bo‘lgani uchun to‘liq oldini olib bo‘lmaydi, lekin asoratlarini bloklash mumkin: Sog‘lom vazn nazorati: Kam uglevodli, kletchatkaga boy parhez tutish va muntazam jismoniy faollik orqali insulinorezistentlik rivojlanishiga yo‘l qo‘ymaslik. Ginekologik monitoring: Qizlar o‘smirlik davridan boshlab hayz sikli kechikishlariga e’tiborli bo‘lishi va vaqtida shifokorga uchrashishi kerak. Endokrinolog nazorati: Qon quyulishi, glyukoza va lipidlar darajasini yilda kamida bir marta tekshirib turish.