ITSENKO — KUSHING KASALLIGI TOSHKENTDA

Semirish: Yog'larning notekis taqsimlanishi — yuz dumaloq ("to'lin oy" kabi), bo'yin orqasida yog' tepaligi ("buqa bo'yni"), ko'krak va qorin semiradi, oyoq va qo'llar esa ingichka bo'lib qoladi. Teri o'zgarishlari: Teri quruq, yupqa, oson jarohatlanadigan bo'ladi. Qorin, son va qo'ltiq ostida to'q pushti yoki binafsha rangli chiziqlar (strialar) hosil bo'ladi. Yuzda uzoq vaqt ketmaydigan husnbuzarlar toshadi. Suyak va mushak tizimida: Muskullar kuchsizlanadi (bemor mustaqil o'rnidan tura olmaydi), suyaklar tezda sinuvchan bo'lib qoladi (osteoporoz). Yurak-qon tomir tizimida: Qon bosimining juda yuqori bo'lishi (gipertoniya), dori-darmonlar yordamida ham qiyin tushadi, yurak sohasidagi og'riqlar. Endokrin va jinsiy tizimda: Ayollarda hayz siklining buzilishi, bepushtlik, yuz va tanada erkaklardagidek soch tolalari o'sishi (girsutizm). Erkaklarda jinsiy zaiflik. Ruhiyatda: Tez asbiylashish, tushkunlik, psixozlar, uyqusizlik yoki asossiz qo'rquv. .

Gipofiz adenomasi: Bemorlarning 85 foizdan ortig'ida gipofiz oldingi bo'lagining mikroadenomasi (o'lchami 10 mm dan kichik bo'lgan xavfsiz o'sma) yoki makroadenomasi aniqlanadi. Gipotalamus faoliyatining buzilishi: Gipotalamus tomonidan kortikotropin-rilizing gormoni (KRG)ning ko'p ishlab chiqarilishi va u gipofiz bezini stimullab yuborishi. Irsiy va genetik moyillik: Kamdan-kam hollarda kasallik genetik sindromlar (masalan, Ko'p sonli endokrin neoplaziya 1-turi yoki MEN-1) tarkibida irsiyat orqali o'tishi mumkin. Tashqi omillar: Bosh miya jarohatlari, neyroinfeksiyalar (meningit, ensefalit), homiladorlik va og'ir ruhiy travmalardan keyin gipofiz-buyrak usti bezlari tizimida boshqaruvning buzilishi.

Yurak-qon tomir yetishmovchiligi: Qon bosimining uzoq vaqt yuqori bo'lishi tufayli insult, infarkt yoki og'ir aritmiyalar. Steroidli qandli diabet: Kortizol gormonining insulin faoliyatini to'sib qo'yishi oqibatida qandli diabet rivojlanishi va uning asoratlari. Sepsis va og'ir infeksiyalar: Kortizol immun tizimini butunlay bosib qo'ygani sababli oddiy shamollash ham zotiljam (pnevmoniya) yoki qon zaharlanishiga aylanib ketishi mumkin. Suyaklar yemirilishi: Umurtqa pog'onasi suyaklarining qulashi (sinishi) natijasida orqa miyaning siqilishi va bemorning falaj bo'lib qolishi.

Yengil bosqich: Kasallik belgilari unchalik yaqqol namoyon bo'lmaydi, ba'zi alomatlari (semirish, hayz buzilishi) oddiy kasalliklarga o'xshash bo'lishi mumkin. Osteoporoz yoki yurak asoratlari kuzatilmaydi. O'rtacha og'ir bosqich: Barcha klinik belgilar to'liq shakllanadi. Qon bosimi doimiy ko'tariladi, mushak kuchsizligi va o'rtacha osteoporoz rivojlanadi. Og'ir bosqich: Bemor mehnat qobiliyatini yo'qotadi. Suyaklarning patologik sinishlari, yurak va buyrak yetishmovchiligi, qandli diabet kasalligi hamda ruhiy buzilishlar vujudga keladi.

Jarrohlik amaliyoti: Asosiy va eng samarali usul. Burun orqali kirib (transsfenoidal usulda) gipofiz bezidagi o'sma (adenoma) olib tashlanadi. Bemorlarning 80-90 foizida bu to'liq shifo topishga olib keladi. Nurlanish terapiyasi (Radioterapiya): Agar o'smani jarrohlik yo'li bilan to'liq olib tashlash imkoni bo'lmasa yoki operatsiyadan keyin qaytalansa, gipofiz sohasi nurlantiriladi (Gamma-pichoq yoki proton terapiyasi). Medikamentoz (dori-darmon) davolash: Buyrak usti bezlarida kortizol ishlab chiqarilishini to'suvchi dorilar (Ketokonazol, Metirapon) yoki gipofizda AKTG sintezini kamaytiruvchi dori vositalari tayinlanadi. Ikki tomonlama adrenalektomiya: O'ta og'ir holatlarda, gipofizga qilingan operatsiyalar yordam bermasa, buyrak usti bezlarining ikkalasi ham operatsiya bilan olib tashlanadi (bemor umrbod gormon qabul qilishi kerak bo'ladi).

Bosh miya jarohatlarini va infeksiyalarini davolash: Neyroinfeksiyalar (meningit) va kalla suyagi shikastlanishlarini o'z vaqtida, to'g'ri davolatish. Doimiy shifokor nazorati: Tana vaznining sababsiz tez ortishi, yuzda husnbuzarlar ko'payishi va qon bosimi asossiz ko'tarilganda endokrinologga kechikmay murojaat qilish. Dori vositalarini nazoratsiz qabul qilmaslik: Tarkibida glyukokortikoid gormonlar (Prednizolon, Deksametazon kabi) bo'lgan dori vositalarini va surkov malhamlarini shifokor tavsiyasisiz o'zboshimchalik bilan ishlatmaslik (bu dori vositalari o'xshash sindromni keltirib chiqarishi mumkin).