KUSHING SINDROMI TOSHKENTDA

Tashqi ko‘rinishdagi o‘zgarishlar: Semirish o‘ziga xos xarakterga ega bo‘ladi — yog‘ asosan yuz, bo‘yin (buqa yoki tuya bo‘yni kabi) va qorin sohasida yig‘iladi, qo‘l va oyoqlar esa ingichka (mushaklar atrofiyasi hisobiga) bo‘lib qoladi. Yuz yumaloq, qizargan va oysimon ko‘rinish oladi (oysimon yuz).Teri o‘zgarishlari: Qorinda, sonlarda va ko‘krak sohasida keng, binafsharang yoki to‘q qizil chiziqlar (striyalar) paydo bo‘ladi. Teri yupqalashadi, quriydi va mayda jarohatlardan ham osongina ko‘karishlar (gematomalar) hosil bo‘ladi. Boshqa alomatlar: Ayollarda yuz va tanada tuklarning ko‘p o‘sishi (girsutizm), hayz siklining buzilishi; erkaklarda esa jinsiy quvvatning pasayishi kuzatiladi. Surunkali charchoq, mushaklar kuchsizligi va psixikadagi o‘zgarishlar (depressiya, tajovuzkorlik) xarakterlidir.

Ekzogen (tashqi) sabab: Glyukokortikoid gormonal dorilarni (masalan, prednizolon, deksametazon) revmatologik, autoimmun yoki allergiya kasalliklarini davolash uchun uzoq vaqt va yuqori dozalarda qabul qilish. Bu sindromning eng ko‘p uchraydigan sababidir. Endogen (ichki) sabablar: Buyrak usti bezining o‘zida yaxshi sifatli o‘sma (adenoma) yoki yomon sifatli o‘sma (karsinoma) paydo bo‘lib, u mustaqil ravishda nazoratsiz kortizol ishlab chiqaradi. Shuningdek, gipofiz bezidan tashqarida (masalan, o‘pka yoki me’da osti bezida) AKTG gormonini ishlab chiqaruvchi g’ayritabiiy o‘smalar (ektopik AKTG sindromi) paydo bo‘lishi ham bunga sabab bo‘lishi mumkin.

Yurak-qon tomir tizimida: Doimiy va dori-darmonlarga qiyin bo‘ysunadigan yuqori qon bosimi (arterial gipertenziya), insult, infarkt hamda surunkali yurak yetishmovchiligi xavfi keskin ortadi. Suyak va endokrin tizimda: Suyaklar zichligi kamayib, o‘ta mo‘rt bo‘lib qoladi (osteoporoz), bu esa hatto engil jarohatda ham umurtqa va qovurg‘alarning sinishiga olib keladi. Moddalar almashinuvi buzilib, «steroidli qandli diabet» rivojlanadi. Immun tizimida: Immunitet kuchsizlashishi sababli organizm har qanday infeksiyaga (pnevmoniya, teri yiringlashlari va zamburug‘li kasalliklarga) ta’sirchan bo‘lib qoladi va sepsis xavfi tug‘iladi.

Yengil bosqich: Kasallik belgilari unchalik yaqqol namoyon bo‘lmaydi. Faqat oysimon yuz va semirishning dastlabki belgilari kuzatilishi mumkin, gormonlar biroz ko‘tarilgan bo‘ladi, ichki a’zolarda jiddiy asoratlar hali rivojlanmagan bo‘ladi. O‘rtacha og‘irlikdagi bosqich: Kasallikning barcha simptomlari (semirish, striyalar, mushaklar kuchsizligi) to‘liq va aniq namoyon bo‘ladi, ammo og‘ir asoratlar (suyak sinishi yoki og‘ir yurak yetishmovchiligi) hali kuzatilmaydi. Og‘ir bosqich: Bu bosqichda organizmdagi barcha tizimlar ishdan chiqadi. Mushaklar mutlaqo quvvatsiz bo‘lib qoladi, suyaklar sinuvchan bo‘ladi, bemorda davolab bo‘lmaydigan qandli diabet va og‘ir buyrak yoki yurak yetishmovchiligi shakllanadi.

Dorilar sababli kelib chiqqan bo‘lsa: Agar sindrom dori vositalarini qabul qilish tufayli rivojlangan bo‘lsa, shifokor nazorati ostida gormonal dorilarning dozasi asta-sekin kamaytiriladi va butunlay to‘xtatiladi yoki ularning o‘rniga boshqa gormon bo‘lmagan dorilar tayinlanadi (gormonni keskin to‘xtatish hayot uchun o‘ta xavflidir!). Jarrohlik usuli: Agar sabab buyrak usti bezidagi o‘sma bo‘lsa, operatsiya yo‘li bilan o‘sma yoki zararlangan buyrak usti bezining o‘zi olib tashlanadi (adrenalektomiya). Ektopik o‘smalar ham jarrohlik yo‘li bilan olib tashlanadi. Konservativ va nur terapiyasi: Operatsiya qilish imkoni bo‘lmaganda yoki o‘sma butunlay olinmaganda, buyrak usti bezida kortizol sintezini bloklaydigan maxsus dori-darmonlar (ketokonazol, metirapon) buyuriladi yoki nur terapiyasi qo‘llaniladi.

Gormonal dorilarni (prednizolon, deksametazon, turli gormon saqlovchi mazlar va ukollarni) hech qachon shifokor tavsiyasisiz, o‘zboshimchalik bilan va uzoq muddat qabul qilmaslik kerak. Agar ushbu dorilarni hayotiy ko‘rsatkichlar tufayli ichish majburiy bo‘lsa, ularni qat'iy ravishda endokrinolog yoki davolovchi shifokor nazorati ostida, eng minimal samarali dozalarda qabul qilish va gormonlar darajasini vaqti-vaqti bilan qon tahlillari orqali tekshirib turish lozim. \