PERIKARDIT

Koʻkrakdagi oʻtkir ogʻriq (Quruq shaklida): Toʻsh ortida pichoq sanchgandek oʻtkir ogʻriq. Eng muhim jihati: chuqur nafas olganda, yoʻtalganda va chalqancha yotganda ogʻriq kuchayadi; oldinga engashib oʻtirganda esa kamayadi. Hansirash va havo yetishmasligi (Ekssudativ shaklida): Suyuqlik yurak va oʻpkani siqib qoʻyganligi sababli, bemor yotgan holatida nafas olishga qiynaladi (ortopnoe). Perikard ishqalanish shovqini: Shifokor stetoskop bilan eshitganda qorda yurilgandagi qarsillashga oʻxshash oʻziga xos tovush eshitiladi. Umumiy belgilar: Subfebril isitma (37.2–37.8°C), quruq yoʻtal, darmonsizlik, boʻyin tomirlarining boʻrtib chiqishi.

Perikardit koʻpincha mustaqil kasallik boʻlmay, boshqa bir patologiyaning asorati sifatida rivojlanadi: Infeksion sabablar: Viruslar (Koksaki, Exo, gripp, COVID-19), bakteriyalar (sil tayoqchasi, stafilokokklar) va zamburugʻlar. Autoimmun kasalliklar: Tizimli qizil boʻricha, revmatoid artrit, revmatizm. Yurak infarkti: Infarktdan bir necha kun oʻtib yoki bir necha hafta oʻtgach rivojlanadigan Dressler sindromi. Metabolik omillar (Uremiya): Surunkali buyrak yetishmovchiligida qonda azot toksinlari koʻpayib, perikardni taʼsirlashi. Boshqa omillar: Onkologik oʻsmalarning metastazlari, koʻkrak qafasi travmalari va yurakdagi operatsiyalar.

Yurak tamponadasi (Eng xavflisi): Suyuqlik juda tez va koʻp yigʻilishi natijasida yurak har tomondan qattiq siqilib qoladi va qon bilan toʻla olmaydi. Qon bosimi keskin tushib, shok holati yuzaga keladi. Shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatilmasa, oʻlimga olib keladi. Surunkali yurak yetishmovchiligi: Konstriktiv perikardit sababli yurak doimiy siqiq holatda qolib, organizmni yetarli qon bilan taʼminlay olmaydi. Perikard ritsidivi: Kasallikning qayta-qayta takrorlanishi va surunkali shaklga oʻtib ketishi.

Oʻtkir quruq (fibrinoz) bosqich: Varaqlar orasida suyuqlik yoʻq, lekin yalligʻlanish hisobiga ular ustida fibrin oqsili choʻkadi va bir-biriga ishqalanib kuchli ogʻriq beradi. Ekssudativ (nam) bosqich: Varaqlar orasiga suyuqlik (seroz, qonli yoki yiringli) yigʻiladi. Suyuqlik koʻpayganda varaqlar bir-biri bilan uchrashmaydi, ogʻriq kamayadi, ammo nafas qisishi kuchayadi. Surunkali konstriktiv ("saor") bosqich: Yalligʻlanish uzoq davom etganda yoki asoratlanganda, perikard qalinlashadi, chandiqlanadi va ohaklanib (toshdek qotib) yurakni qattiq gʻilofga solib qoʻyadi. Yurak erkin kengaya olmaydi.

Konservativ (Dori-darmon):YAQVPs (Yalligʻlanishga qarshi nosteroid dori vositalari): Ogʻriq va yalligʻlanishni qaytarish uchun yuqori dozada Ibuprofen yoki Indometatsin qoʻllaniladi. Kolxitsin (Colchicine): Kasallikning qaytalanishi (retsidiv) xavfini kamaytirish uchun YAQVPs bilan birga buyuriladigan asosiy preparat. Glyukokortikoidlar (Prednizolon): Autoimmun shakllarida yoki YAQVPs samara bermaganda ishlatiladi. Etiotrop dori vositalari: Bakterial perikarditda antibiotiklar, sil guruhida silga qarshi maxsus dorilar. Jarrohlik muolajalari: Perikardiotsentez (Punksiya): Suyuqlik hayot uchun xavfli darajada koʻpayganda, maxsus uzun igna bilan perikard teshilib, suyuqlik soʻrib olinadi. Perikardektomiya: Konstriktiv (qotib qolgan) shaklida yurak gʻilofi jarrohlik yoʻli bilan butunlay kesib olib tashlanadi.

Infeksiyalarni oʻz vaqtida davolash: Gripp, oʻtkir respirator infeksiyalar va virusli kasalliklarni asorat qoldirmasdan, shifokor nazoratida toʻliq davolash. Surunkali oʻchoqlarni sanatsiya qilish: Tanadagi surunkali infeksiya oʻchoqlarini (tonzillit, karies, gaymorit) vaqtida bartaraf etish. Asosiy kasallikni nazorat qilish: Agar bemorda tizimli qizil boʻricha, revmatizm yoki buyrak yetishmovchiligi boʻlsa, ushbu kasalliklarning asosiy davosini toʻgʻri olib borish perikardit rivojlanishini oldini oladi.