POLINEYROPATIYA

Klinik manzara pastdan yuqoriga qarab tarqaluvchi uchta guruh belgilaridan iborat: Sezgi buzilishlari: Uyushish, sanchiq turishi, "chumoli yurishi" hissi, kuydiruvchi ogʻriqlar (ayniqsa kechalari), harorat va ogʻriq sezish qobiliyatining yoʻqolishi (sezilmay qolgan kuyish va jarohatlar xavfi). Harakat buzilishlari: Oyoq va qoʻl panjalarida quvvatsizlik, yurganda qiyinchilik (shaloplovchi qadam — "steppaj"), qoʻl-oyoq mushaklarining atrofiyasi (ozib ketishi), pay reflekslarining pasayishi yoki yoʻqolishi. Vegetativ buzilishlar: Terining quruqlashishi va yupqalashishi, trofik yaralar, qoʻl-oyoqlarning muzlashi, koʻp terlash yoki aksincha, angidroz (terlamaslik).

Periferik asablarning shikastlanish sabablari juda xilma-xildir: Metabolik buzilishlar: Qandli diabet (diabetik polineyropatiya — eng koʻp uchraydigan shakl), buyrak yetishmovchiligidagi uremya. Toksik (zaharli) taʻsirlar: Surunkali alkogol intoksikatsiyasi, ogʻir metallar (qoʻrgʻoshin, margimush) bilan zaharlanish, baʻzi dorilarning nojoʻya taʻsiri (ximiyaterapiya). Autoimmun jarayonlar: Giyen-Barre sindromi (oʻtkir yalligʻlanishli demielinizatsiyalashgan polineyropatiya), XVDP. Alimentar taqchillik: B guruhi vitaminlarining (ayniqsa B1 va B12) keskin yetishmovchiligi. Infeksiyalar: OIV-infeksiyasi, difteriya, borrelyoz (Laym kasalligi), moxov (lepra).

Polineyropatiyaning oʻtkazib yuborilgan shakllari ogʻir nogironlikka olib keladi: Diabetik tovon/oyoq sindromi: Sezgi yoʻqolishi sababli bemor oyoq kaftidagi mikrojarohatlarni sezmaydi, bu esa chuqur yiringli trofik yaralar, osteomielit va amputatsiyani talab qiluvchi gangrena rivojlanishiga olib keladi. Ogʻir harakat paralichlari: Mushaklar atrofiyasi sababli mustaqil yurish va qoʻlda buyumlarni ushlab turish qobiliyatining butunlay yoʻqolishi. Nafas mushaklari paralichi: Oʻtkir demielinizatsiyalashgan polineyropatiyada (Giyen-Barre) jarayon nafas mushaklarigacha koʻtarilishi mumkin, bu esa bemorni zudlik bilan sunʻiy nafas oldirish apparatiga ulashni talab qiladi.

Aksonal tur: Asabning oʻq tsilindri (akson) shikastlanadi. Metabolik va toksik sabablar uchun xarakterli. Tiklanish juda sekin kechadi, chunki akson sutkasiga taxminan 1 mm tezlikda regeneratsiyalanadi (tiklanadi). Demielinizatsiyalashgan tur: Asabni izolyatsiya qilib turuvchi miyelin qobigʻi yomiriladi. Autoimmun jarayonlar uchun xarakterli. Impuls oʻtishi keskin pasayadi, ammo sabab bartaraf etilsa, qobiq nisbatan tez tiklanishi mumkin.

Davolash har doim ikki komponentli boʻladi: birlamchi sababni bartaraf etish va asab toʻqimasini patogenetik qoʻllab-quvvatlash. Etiotrop terapiya: Diabetda shakar miqdorini qatʻiy nazorat qilish, alkogoldan butunlay voz kechish, dezintoksikatsiya, toksik dorilarni bekor qilish. Giyen-Barre sindromida — vena ichiga immunoglobulin yuborish yoki plazmaferez. Ogʻriqni simptomatik davolash: Neyropatik ogʻriqlarda oddiy ogʻriq qoldiruvchilar samara bermaydi. Antikonvulsantlar (Gabapentin, Pregabalin) va antidepressantlar (Duloksetin, Amitriptilin) qoʻllaniladi. Metabolik qoʻllab-quvvatlash: B guruhi vitaminlarining yuqori dozalari, alfa-lipoat (tiokta) kislotasi, oʻtkazuvchanlikni yaxshilash uchun neyromidin. Reabilitatsiya: Kontrakturalarning oldini olish uchun davolash jismoniy tarbiyasi, fizioterapiya, massaj, "shaloplovchi" oyoq panjasida ortezlar taqish.

Profilaktika asosiy somatik kasalliklarni nazorat qilishdan iborat: Qandli diabet mavjud boʻlganda qondagi shakar darajasini muntazam monitoring qilish va parhezga qatʻiy rioya etish. Alkogol surrogatlari va toksik moddalarni isteʻmol qilishdan butunlay voz kechish. Avitaminozlarning oldini oluvchi muvozanatlashgan ovqatlanish. Oyoq kaftlarini har kuni diqqat bilan yoriqlar, qadoqlar va jarohatlar borligiga tekshirish (ayniqsa diabeti borlar uchun), qulay ortopedik poyabzal kiyish.