BURUN POLIPI

Doimiy burun bitishi: Dorilar (tomir toraytiruvchi tomchilar) ta'sir qilmaydigan yoki juda kam yordam beradigan turg‘un burun bitishi. Hid bilishning yo‘qolishi (Anosmiya): Poliplar burunning yuqori qismida joylashgan hid bilish retseptorlarini to‘sib qo‘yadi. Bemor ta'm va hidlarni umuman sezmay qoladi. Burundan ko‘p suyuqlik oqishi: Shilliq yoki yiringli-shilliq ajralmalar doimiy ravishda keladi yoki tomoq ortiga oqib tushadi. Aksirish va burun qichishishi: Polip burun ichidagi mayda tukchalarga tegib, refleksiv ravishda tinmay aksirishni chaqiradi.Bosh og‘rig‘i va ovoz o‘zgarishi: Poliplar yondosh bo‘shliqlarni to‘sib qo‘ygani uchun miyada og‘irlik va doimiy lanjlik bo‘ladi.

Surunkali allergik kasalliklar (allergik rinit, pichan isitmasi); Bronxial astma (ayniqsa, "aspirin triadasi": astma, polipoz va aspiringa allergiya birga kelishi); surunkali gaymorit va etmoiditlar; burun anatomik tuzilishining nuqsonlari (qiyshiq burun to‘sig‘i); mukovissidoz (bolalarda).

Doimiy ravishda og‘izdan nafas olish natijasida surunkali bronxit va faringit rivojlanishi; uxlash paytida nafas to‘xtashi (apnoe); eshitish nayining to‘silib qolishi hisobiga quloq bitishi va surunkali otitlar; hid bilish qobiliyatining umrbod qaytmas bo‘lib yo‘qolishi.

1. Boshlang‘ich bosqich. Surunkali yallig‘lanish fonida burun shilliq qavati shishadi va kichik poliplar hosil bo‘ladi. Burundan nafas olish odatda saqlanadi yoki biroz qiyinlashadi. 2. Rivojlanish bosqichi. Poliplar kattalashib, burun yo‘llarini qisman to‘sadi. Burun bitishi kuchayadi, hid bilish pasayadi, shilliq ajralmalar paydo bo‘ladi. 3. Og‘ir bosqich. Katta poliplar burun yo‘llarini deyarli to‘liq berkitadi. Burundan nafas olish keskin buziladi yoki imkonsiz bo‘ladi, hid bilish sezilarli kamayadi yoki yo‘qoladi, bosh og‘rig‘i, xurrak va tez-tez sinusit kuzatilishi mumkin.

Konservativ (Dori-darmon) davo: I darajada yoki operatsiyadan keyingi davrda polip qayta o‘smasligi uchun qo‘llaniladi. Topik glyukokortikosteroidlar (Lokal gormonlar): Mometazon (Nazonex), Flutikazon, Budesonid spreylari uzoq muddat (3-6 oy) davomida sepiladi. Ular polip o‘sishini to‘xtatadi va hajmini kichraytiradi. Tizimli gormonlar (Og‘ir holatlarda): Shifokor nazoratida qisqa kurslar bilan Prednizolon tabletkalari berilishi mumkin (poliplarni tezda kichraytirish uchun). Antigistamin va leykotrien blokatorlari: Agar polip astma yoki allergiya fonida bo‘lsa (Montelukast). Jarrohlik davosi (Polipotomiya): Eski usul (Halqa yordamida): Maxsus sim halqa (петля) bilan burun ichidagi poliplarni yulib olish. Bu usul hozirda tavsiya etilmaydi, chunki u juda og‘riqli, qonli va eng yomoni — bo‘shliqlar ichidagi poliplarga yetib bora olmaydi, natijada 6-12 oy ichida polip yana o‘sib chiqadi. Zamonaviy oltin standart: FESS (Functional Endoscopic Sinus Surgery) — Endoskopik sheyverli jarrohlik. Operatsiya to‘liq endoskop (kamera) nazorati ostida o‘tadi. Maxsus asbob — sheyver (mikrodebrider) polip to‘qimasini so‘rib olib, pichoqchasi bilan ildizi bilan qirqib oladi. Bu usulda nafaqat burun ichi, balki gaymor va g‘alvirsimon bo‘shliqlar ichi ham poliplardan butkul tozalanadi. Qon ketishi minimal bo‘ladi va retsidiv xavfi keskin kamayadi.

Polipoz — bu umrbod nazorat qilinishi kerak bo‘lgan surunkali jarayondir. Operatsiyadan keyin ham LOR shifokori va allergolog nazoratida turish, yilda 1-2 marta profilaktik gormonal spreylardan foydalanish, allergik rinit va bronxial astmani vaqtida davolatish hamda burun bo‘shlig‘ini sho‘r suvlar bilan doimiy yuvib yurish shart.