AKROMEGALIYA TOSHKENTDA

Tashqi ko'rinish o'zgarishi: Burun, lablar, quloqlar, jag' va qosh usti suyaklarining kattalashishi. Tishlar orasining ochilib ketishi, tilning kattalashishi (makroglossiya). Oyoq-qo'llarning kattalashishi: Bemorlar tez-tez uzuk, qo'lqop va poyabzal o'lchamlarini kattasiga almashtirishga majbur bo'ladi. Teri va ter bezlari faolligi: Terining qalinlashishi va yog'lanishi, o'ta kuchli yoqimsiz hidli terlash. Tizimli shikoyatlar: Bo'g'imlardagi og'riqlar, ovozning past va do'rillab qolishi, surunkali charchoq, uyquda nafas qisishi (snoring/apnoe). Nevrologik belgilar: Kuchli bosh og'riqlari, ko'rishning pasayishi va qo'llarda uvishish (bilak kanali sindromi).

Gipofiz adenomasi (somatotropinoma): Holatlarning 95-98 foizida gipofiz bezining o‘sish gormonini ishlab chiqaruvchi xavfsiz (yaxshi sifatli) o‘smasi sabab bo‘ladi. Genetik mutatsiyalar va sindromlar: Ba'zi genetik kasalliklar, masalan, 1-tip ko‘plab endokrin neoplaziya (MEN-1) yoki Makkun-Albright sindromi akromegaliyaga moyillik yaratadi. Ektopik o'smalar (kam hollarda): Gipofizdan tashqarida (masalan, o‘pkada, me’da osti bezida yoki ichakda) joylashgan o‘smalarning STG yoki uni rag‘batlantiruvchi somatoliberin gormonini ishlab chiqarishi.

Yurak-qon tomir tizimi: Arterial gipertoniya, kardiomegaliya (yurakning haddan tashqari kattalashishi), yurak yetishmovchiligi va aritmiyalar. Endokrin tizim: Qandli diabet (STG insulin faolligini bloklaydi), boqoq kasalligi. Tayanch-harakat tizimi: Umurtqa va bo'g'imlarning og'ir deformatsiyalari (osteoartrit), umurtqa pog'onasi sinishlari. Onkologik xavf: Yo'g'on ichakda poliplar paydo bo'lishi va yo'g'on ichak saratoni rivojlanish xavfining keskin ortishi.

Preakromegaliya bosqichi: Kasallikning boshlang'ich davri bo'lib, belgilar deyarli namoyon bo'lmaydi. Uni faqat gormon tahlillari va bosh miya MRT tekshiruvi orqali tasodifan aniqlash mumkin. Gipertrofik bosqich: Tashqi ko'rinishdagi va organlardagi barcha gipertrofik o'zgarishlar (suyak va yumshoq to'qimalar o'sishi) yorqin namoyon bo'ladi. O'smali bosqich: O'smaning hajmi sezilarli darajada kattalashib, miyaning qo'shni qismlarini siqa boshlaydi. Ko'rish buziladi, ichki bosim ko'tariladi va nevrologik belgilar ustunlik qiladi. Kaxeksiya bosqichi: Organizmning to'liq charchashi, gormonal yetishmovchilik (gipofiz parchalanib ketishi sababli) va barcha tizimlarning ishdan chiqishi bilan tavsiflanuvchi yakuniy bosqich.

Neyroxirurgik usul (eng samarali): Burun orqali (transsfenoidal usulda) gipofiz adenomasi mikroxirurgik yo'l bilan olib tashlanadi. O'sma kichik bo'lsa, bemor butkul sog'ayib ketishi mumkin. Dori-darmon terapiyasi: Agar operatsiya mumkin bo'lmasa yoki undan keyin gormon normallashmasa qo'llaniladi. Somatostatin analoglari (Oktreotid, Lanreotid) va gormon retseptorlari blokatorlari (Pegvisomant) buyuriladi. Nur terapiyasi (radioterapiya): Operatsiyadan keyin qolgan o'sma to'qimalarini yo'q qilish uchun gamma-pichoq yoki stereotaksik nurlantirish qo'llaniladi.

Erta aniqlash: Tashqi ko'rinish yoki oyoq-qo'l o'lchamlarida tushunarsiz o'zgarishlar paydo bo'lganda, zudlik bilan endokrinolog ko'rigidan o'tish lozim.Doimiy tibbiy nazorat: Davolangan bemorlar har yili MRT tekshiruvi va IFR-1 gormonini tekshirib turishlari, shuningdek, yo'g'on ichak saratonini oldini olish uchun muntazam kolonoskopiya qilishlari shart.