BUYRAK TOSHLARINI LAZER YORDAMIDA MAYDALASH (LAZER LITOTRIPSIYASI) TOSHKENTDA

Buyrak sanchig'i (kolika): bel sohasida to'satdan boshlanadigan, chov, son yoki qorin pastiga uzatiladigan, tosh harakatlanganda kuchayadigan chidab bo'lmas o'tkir og'riq. Hematuriya (siydikda qon bo'lishi): toshning o'tkir qirralari siydik yo'li devorlarini jarohatlashi natijasida siydikning qizarishi yoki qon aralash kelishi. Dizuriya: tez-tez, og'riqli yoki qiyinchilik bilan siydik ajralishi (ayniqsa, tosh siydik yo'lining pastki qismiga tushganda). Ko'ngil aynishi va qusish: og'riq eng yuqori nuqtaga chiqqanda asab tolalarining refleksiv ta'sirlanishi natijasida yuzaga keladi. Tana haroratining ko'tarilishi va qaltirash: siydik dimlanishi natijasida buyrakka infeksiya qo'shilganidan (piyelonefrit) dalolat beradi.

Moddalar almashinuvining buzilishi: buyraklar orqali kalsiy, oksalat, fosfat yoki siydik kislotasi tuzlarining ortiqcha ajralishi. Kam suv ichish: organizmning suvsizlanishi siydik tarkibidagi tuzlar konsentratsiyasining oshishiga va ularning kristallanishiga olib keladi. Noto'g'ri ovqatlanish: ratsonda o'ta achchiq, sho'r, nordon taomlar hamda hayvon oqsillarining (go'shtning) haddan tashqari ko'p bo'lishi. Siydik yo'llarining anatomik torayishi: siydik yo'llarining tug'ma yoki orttirilgan torayishi natijasida siydikning dimlanib qolishi. Siydik yo'llari infeksiyalari: surunkali yallig'lanishlar siydikning kislotalilik darajasini o'zgartirib, tosh hosil bo'lish jarayonini tezlashtiradi. Endokrin kasalliklar: masalan, kalsiy almashinuviga ta'sir qiluvchi giperparatireoz (qalqonsimon bez orti bezlarining o'ta faolligi).

"Tosh yo'lakchasi" hosil bo'lishi: maydalangan tosh parchalari siydik yo'lida tiqilib, uning vaqtincha yopilib qolishiga va qayta og'riq (sanchiq) berishiga sabab bo'lishi mumkin. Infeksion-yallig'lanish jarayonlari: tosh maydalanganda uning ichidagi bakteriyalar ajralishi natijasida surunkali piyelonefritning qo'zg'ashi yoki siydik yo'li yallig'lanishi. Siydik yo'llarining mikrojarohatlari: endoskopik asboblar ta'sirida siydik yo'li shilliq pardasining biroz jarohatlanishi (odatda vaqtincha stent qo'yilganda asoratsiz bitadi). Qon ketishi (gematuriya): operatsiyadan keyingi dastlabki 1-3 kunda siydikning pushti rangda kelishi normal holat, biroq kuchli qon ketishi shifokor nazoratini talab qiladi.

Lazer yordamida maydalash usulini tanlash kasallikning rivojlanish bosqichi va toshning joylashishiga bog'liq: Boshlang'ich bosqich (mikrolitlar): buyraklardagi 4-5 mm gacha bo'lgan mayda toshlar (qumlar). Bu bosqichda lazer qo'llanilmaydi, toshlar dori-darmonlar yordamida tushiriladi. Shakllangan toshlar bosqichi (kontakt lazerga ko'rsatma): buyrak jomida yoki siydik yo'lida tiqilib qolgan 5 mm dan 1.5–2 sm gacha bo'lgan toshlar. Bunda kontakt lazer litotripsiyasi qo'llaniladi — asbob tana kesilmasdan, tabiiy siydik yo'llari orqali kiritiladi. Yirik va marjonli (korallsimon) toshlar bosqichi (perkutan litotripsiyaga ko'rsatma): o'lchami 2 sm dan katta yoki buyrak bo'shliqlarini to'ldirib turgan toshlar. Bunda lazer yordamida maydalash bel sohasidagi kichik teshik (teridan o'tish) orqali amalga oshiriladi.

Tayyorgarlik va narkoz: bemorga og'riq sezmasligi uchun narkoz yoki beldan uyituvchi anesteziya beriladi. Endoskopni kiritish: shifokor-urolog juda ingichka asbobni (ureteroskopni) siydik chiqarish kanali va siydik pufagi orqali to'g'ridan-to'g'ri tosh turgan joyga olib boradi. Lazer ta'siri: endoskop ichidan toshga ingichka lazer tolasi yaqinlashtiriladi. Lazer impulslari ekran nazorati ostida toshni qum zarrachalari holatiga keltirguncha maydalaydi. Parchalarni olish va drenajlash: yirikroq tosh parchalari maxsus "savatlar" yordamida tortib olinadi. Muolaja yakunida siydik oqimini yaxshilash va shishlarni qaytarish uchun siydik yo'liga vaqtincha ichki naycha (stent) qo'yiladi. Stent 1-2 haftadan keyin oson olib tashlanadi

Suv ichish tartibi: siydikda tuzlar to'planib qolmasligi uchun kuniga kamida 2–2.5 litr toza va gazsiz suv ichish. Tosh turiga qarab parhez: agar oksalat toshlari bo'lsa — shokolad, ismaloq, ko'katlarni cheklash; agar urat (siydik kislotasi) toshlari bo'lsa — qizil go'sht, duduqlangan mahsulotlar va alkogolni kamaytirish. Tuzni cheklash: taomlardagi tuz miqdorini kamaytirish buyraklar orqali kalsiy ajralishini kamaytiradi. Muntazam jismoniy faollik: harakatda bo'lish buyraklarda siydik dimlanib qolishining oldini oladi. Muntazam tekshiruvlar: yilda 1-2 marta buyraklar UTT tekshiruvi va siydik tahlilini topshirish orqali siydik tizimi holatini nazorat qilib borish.