Muallif: Matkuliyev O'tkirbek Ismoilovich, gastroenterolog, jarroh, tibbiyot fanlari doktori (DSc), 27 yillik tajriba. Gippokrat klinikasi, Toshkent. Hammuallif: urolog-androlog Xojiyev Laziz Baxrimurodovich, ikkinchi toifali shifokor, 7 yillik tajriba, Gippokrat klinikasi.
Buyrak sanchig'ini odamlar yillar o'tib ham eslashadi. Og'riq ko'pincha kechasi keladi, belda yoki biqinda boshlanib chovga tushadi, na o'tirib, na yotib bo'ladi. Odatda buyrakda tosh borligini shunda bilishadi. Yaxshi xabar shuki, bugun toshni deyarli har doim kesmasdan olib tashlash mumkin. Yomoni boshqa: ko'pchilik oxirigacha chidaydi, tosh siydik yo'lini yopib, buyrak qiynala boshlaguncha. Keling, xotirjam tushunib olamiz: toshlar qayerdan paydo bo'ladi, qachon maydalanadi, bu qanday qilinadi va Toshkentda buyrakdagi toshni maydalash qancha turadi.
Buyrakdagi toshlar: bu nima va nega paydo bo'ladi
Siydikda doim tuzlar erigan bo'ladi. Suv kam, tuz ko'p bo'lsa, ular kristallarga yopishadi, kristallar esa vaqt o'tib toshga aylanadi. Shifokorlar buni siydik-tosh kasalligi deyishadi. Ko'pincha toshlar kalsiy oksalatidan, kamroq siydik kislotasi yoki fosfatlardan iborat bo'ladi.
Nega bizda, O'zbekistonda, toshlar shunchalik ko'p uchraydi? Yoz issiq, odam terlaydi, lekin kam ichadi. Ovqat sho'r, go'sht ko'p, suv o'rniga achchiq choy. Bunga irsiyat, o'tirib ishlash, ortiqcha vazn, podagrani qo'shing. Yoshi kattaroq erkaklarda prostata adenomasi tufayli siydik pufakda turib qolib, tosh paydo bo'lishi mumkin.
Tosh buyrakda oylab jim yotib, o'zini hech bildirmasligi mumkin. Muammo u siljib, siydik yo'li bo'ylab pastga tusha boshlaganda boshlanadi. Siydik yo'li esa bor-yo'g'i bir necha millimetrli ingichka naycha.

Belgilar: bu tosh ekanini qanday bilish mumkin
Asosiy belgi buyrak sanchig'i deb ataladi. Bu belda yoki qorin yonida keskin og'riq bo'lib, to'lqin-to'lqin bo'lib pastga, chovga va sonning ichki tomoniga tushadi. Odam o'ziga joy topolmaydi, xonada yuradi, ko'pincha ko'ngli aynaydi. Siydik pushti yoki qizg'ish bo'lishi, tez-tez hojatga borgisi kelishi, achishish bo'lishi mumkin.
Teskarisi ham bo'ladi. Tosh hech bezovta qilmaydi, uni UTTda tasodifan topishadi. Bu uni unutish uchun sabab emas, shunchaki shifokor bilan xotirjam o'ylashga vaqt bor.
Qachon tongni kutmasdan darhol shifoxonaga borish kerak? Og'riq bilan birga harorat 38 dan oshib, titroq bo'lsa. Og'riq dori bilan o'tmasa. Siydik juda kam bo'lsa yoki umuman bo'lmasa. Odamning bitta buyragi bo'lsa yoki bu homilador ayol bo'lsa. Bunday paytda buyrak tosh bilan yopilgan, ichida infeksiya bo'lishi mumkin. Bu yerda hisob soatlab ketadi.

Toshni qachon maydalash kerak, qachon o'zi tushadi
Har bir toshni maydalash shart emas. Siydik yo'lidagi 5 mm gacha kichik tosh ko'pincha o'zi tushadi. Shifokor og'riq qoldiruvchi va siydik yo'lini bo'shashtiruvchi dorilar beradi, ko'p suv ichish va ko'proq harakat qilishni maslahat beradi. Bir-ikki haftadan keyin nazorat UTT qilamiz.
Toshni olib tashlash kerak, agar u 6-7 mm dan katta bo'lsa va o'zi o'tmasa. Sanchiq qayta-qayta takrorlansa. Siydik ketmagani uchun buyrak kengaygan bo'lsa. Infeksiya qo'shilgan bo'lsa yoki tosh o'sayotgan bo'lsa. Butun jomni egallagan katta marjonsimon toshni ham, deyarli og'rimasa ham, olib tashlash kerak. U buyrakni sekin-asta ishdan chiqaradi.
Siydik kislotasidan iborat toshlar haqida alohida aytaman. Ularni ba'zan maydalamasdan, dorilar bilan eritish mumkin. Bu mos keladimi yoki yo'q, shifokor tahlillar va KT bo'yicha hal qiladi.

Toshni maydalash (litotripsiya) qanday qilinadi
Litotripsiya toshni maydalash degani. Usullar bir nechta, ular uch narsaga qarab tanlanadi: tosh qanchalik katta, qayerda joylashgan va qanchalik qattiq.
Masofaviy litotripsiya
Bu eng yengil usul, umuman teshiksiz. Apparat tashqaridan teri orqali zarb to'lqinlarini yuboradi va toshni qumga aylantiradi, qum esa keyin siydik bilan o'zi chiqadi. Buyrakdagi taxminan 1,5-2 sm gacha va juda qattiq bo'lmagan toshlar uchun mos. Seans qirq daqiqacha davom etadi, ba'zan ikkinchisi kerak bo'ladi. Odam shu kuni uyga ketadi. Batafsil: Toshkentda masofaviy litotripsiya.
Ureteroskopiya yoki kontakt maydalash
Ingichka asbob siydik chiqarish kanali orqali, narkoz ostida kiritiladi, kesik yo'q. Shifokor toshni ekranda ko'radi, lazer bilan maydalaydi va bo'laklarni kichik savatcha bilan oladi. Odatda vaqtincha stent qo'yiladi, bu buyrakdan pufakka boradigan ingichka yumshoq naycha, siydik bemalol ketishi uchun. 1-4 haftadan keyin u olinadi. Batafsil: kontakt litotripsiya.
Egiluvchan ureteroskopiya
Yo'l o'sha, faqat asbob egiladi va to'g'ri buyrakka, uning kosachalariga kiradi. Shu yo'l bilan buyrakdagi 2 sm gacha toshlar bitta ham teshiksiz olinadi. Bu usul haqida sahifa: buyrakdagi toshni lazer bilan maydalash.
Perkutan nefrolitotripsiya
Bu 2 sm dan katta va marjonsimon toshlar uchun. Beldan taxminan bir santimetrli teshik qilinadi, u orqali buyrakka asbob kiritiladi, tosh maydalanadi va darhol yuvib chiqariladi. Klinikada odatda 2-4 kun yotiladi. Batafsil: perkutan nefrolitotomiya.
Agar katta tosh siydik yo'lida tiqilib qolgan bo'lsa va boshqa usullar mos kelmasa, uni laparoskopik yo'l bilan, qorindagi kichik teshiklar orqali olishadi. Katta kesikli ochiq operatsiyalar hozir juda kam qilinadi.

Toshkentda buyrakdagi toshni maydalash narxi
Quyidagi narxlar Clindoc'dagi klinikalar sahifalaridan olingan, 2026 yil noyabr holatiga. dan deb yozilgan joyda yakuniy summa toshlarning hajmi va soniga, stent va narkozga bog'liq. U tekshiruvdan keyin aytiladi.
| Nima qilinadi | Klinika | Narx, so'm |
|---|---|---|
| Buyrak toshlarini masofaviy maydalash | Gippokrat klinikasi | 1 600 000 dan |
| Siydik yo'li toshini kontakt maydalash | Gippokrat klinikasi | 7 400 000 dan |
| Siydik yo'li toshini lazer bilan maydalash | Gippokrat klinikasi | 8 800 000 dan |
| Buyrak toshlarini kontakt maydalash | Gippokrat klinikasi | tekshiruvdan keyin |
| Siydik yo'li toshini maydalash, bir tomon | Medion Family Hospital | 5 900 000 |
| Siydik yo'li toshlarini maydalash, ikki tomon | Medion Family Hospital | 9 300 000 |
| Perkutan nefrolitotripsiya, bitta tosh | Medion Family Hospital | 7 100 000 |
| Perkutan nefrolitotripsiya, ko'p tosh | Medion Family Hospital | 9 300 000 |
| Perkutan nefrolitotripsiya, marjonsimon tosh | Medion Family Hospital | 11 600 000 |
| Egiluvchan ureteroskopiya, lazer bilan | Medion Family Hospital | 13 800 000 |
| Siydik yo'li toshini laparoskopik olish | Medion Family Hospital | 7 900 000 / 10 100 000 / 14 600 000 (murakkabligiga qarab) |
| Buyrak UTT | Medion Family Hospital | 140 000 |
Gippokrat klinikasida urolog Xojiyev L.B. konsultatsiyasi Clindoc orqali yozilganda 200 000 so'm turadi.

Tayyorgarlik: qanday tahlil va tekshiruvlar kerak
Avval buyrak UTT qilinadi. U toshni va buyrak kengayganmi yoki yo'qligini ko'rsatadi. Lekin toshni ko'rishning eng aniq usuli kontrastsiz KT. Unda toshning aniq hajmi, qayerda yotgani va qanchalik qattiqligi ko'rinadi. Maydalashning qaysi usuli mos kelishi aynan shunga bog'liq.
Tahlillardan odatda umumiy siydik tahlili va umumiy qon tahlili kerak. Qon bo'yicha buyraklar qanday ishlayotganini ko'ramiz, bu kreatinin, yana toshlar nega o'sayotganini tushunish uchun siydik kislotasi va kalsiy. Narkoz ostidagi operatsiyadan oldin koagulogramma, ya'ni qon ivishini tekshirish va terapevt ko'rigi qo'shiladi. Siydikda infeksiya bo'lsa, avval uni davolashadi, keyin toshni maydalashadi.
Hamma narsani oldindan topshirish shart emas. Ro'yxatni urolog konsultatsiyada sizning holatingizga qarab aytadi.

Toshni maydalashdan keyin tiklanish
Masofaviy litotripsiyadan keyin odam shu kuni uyga ketadi. Yana 1-3 hafta davomida qum tushadi, ba'zan yengil og'riq bilan, siydik bir-ikki kun pushtiroq bo'lishi mumkin. Bu normal holat. Bu vaqtda eng muhimi ko'p suv ichish.
Ureteroskopiyadan keyin odatda klinikada bir kecha qolinadi. Stent qo'yilgan bo'lsa, qorinning pastida tortishish va tez-tez hojatga borish bo'lishi mumkin. 1-4 haftadan keyin stent olinadi, bu bir necha daqiqada qilinadi.
Perkutan nefrolitotripsiyadan keyin klinikada 2-4 kun yotiladi. Ikki haftacha o'tib odatiy hayotga qaytish mumkin, og'ir narsa ko'tarmaslik esa bir oycha tavsiya qilinadi. Har qanday usuldan bir oy o'tib tosh qolmaganiga ishonch hosil qilish uchun nazorat UTT qilamiz.
Va eng muhimi. Birinchi toshdan keyin ko'p odamlarda bir necha yildan so'ng yangisi paydo bo'ladi. Shunday bo'lmasligi uchun kuniga 2-2,5 litr suv iching, tuz va go'shtni kamaytiring, achchiq choyga berilmang. Sut mahsulotlarini butunlay olib tashlash shart emas, ovqatdagi kalsiy aksincha yordam beradi. Yiliga bir marta UTT va siydik tahlilini qiling.

Qo'rquvlar va afsonalar
Maydalash buyrakni buzadi. Yo'q. Usul to'g'ri tanlansa, zarb to'lqini ham, lazer ham buyrakni buzmaydi. Buyrakni aynan yillar davomida uni yopib turgan tosh buzadi.
Toshni tarvuz, pivo yoki o'tlar bilan haydash mumkin. Pivo faqat suvsizlantiradi. Tarvuz va o'tlar mayda qumning chiqishiga yordam berishi mumkin, lekin bir santimetrli oksalat toshni eritmaydi. Odam sinab ko'rguncha esa buyrak qiynaladi.
Og'rimayapti, demak yotaversin. Buyrakdagi kichik toshni haqiqatan kuzatish mumkin. Lekin u o'sayotgan bo'lsa yoki buyrak kengaygan bo'lsa, kutib bo'lmaydi. Buni o'zingizni qanday his qilishingiz emas, shifokor UTT bo'yicha hal qilishi kerak.
Bu juda og'riqli. Ureteroskopiya va perkutan operatsiya narkoz ostida, masofaviy maydalash og'riqsizlantirish bilan qilinadi. Hech narsaga chidash shart emas.
Qaysi shifokor kerak: Toshkentda urolog
Buyrakdagi toshlar bilan urolog shug'ullanadi. U UTT va KT ni ko'radi, maydalash usulini tanlaydi va o'zi bajaradi. Agar toshlar qorindagi boshqa kasalliklar bilan birga bo'lsa, masalan o't pufagidagi toshlar bilan, jarroh ham qo'shiladi. Clindoc'da erkak urologlar ham, ayol urologlar ham bor, kimga borish sizga qulayroq bo'lsa, o'shani tanlashingiz mumkin.
Matkuliyev O'tkirbek Ismoilovich, gastroenterolog, jarroh, tibbiyot fanlari doktori (DSc), 27 yillik tajriba, Gippokrat klinikasi.
Xojiyev Laziz Baxrimurodovich, urolog-androlog, ikkinchi toifali shifokor, 7 yillik tajriba, Gippokrat klinikasi. Buyrak va siydik yo'li toshlarini maydalash bilan shug'ullanadi.
Toshmatova Zulfiya Xidoyatovna, urolog, oliy toifali shifokor, 37 yillik tajriba, Impuls medical centre. Ko'p ayollarga ayol shifokorga borish osonroq.
Qisqacha
- 5 mm gacha kichik tosh ko'pincha o'zi tushadi, kattasini maydalash kerak.
- Bugun deyarli barcha toshlar kesmasdan olinadi: zarb to'lqini, siydik kanali orqali lazer yoki kichik teshik orqali.
- Toshkentda masofaviy maydalash 1,6 mln so'mdan, lazerli operatsiyalar 5,9 dan 13,8 mln so'mgacha.
- Og'riq bilan harorat yoki siydik yo'qligi darhol shifoxonaga borish kerak degani.
Urologga Clindoc orqali bepul yozilishingiz mumkin: saytda yoki +998 99 886-39-93 telefoni orqali. Shifokor va qulay vaqtni tanlashga yordam beramiz.
Maqola umumiy tanishish uchun yozilgan. Davolash va maydalash usuli haqidagi qarorni shifokor ko'rik va tekshiruvdan keyin qabul qiladi.
