SUVCHECHAK

Toshmaning bosqichma-bosqich o‘zgarishi (Asosiy belgi): 1. Dastlab terida kichik qizil dog‘ paydo bo‘ladi (dog‘). 2. Bir necha soat ichida u tugunchaga aylanadi (papula). 3. Keyin papula ichida tiniq suyuqligi bor pufakchaga o‘tadi (vezikula), uning atrofida qizil xalqacha bo‘ladi (xuddi teridagi "shabnam tomchisi"ga o‘xshaydi). 4. 1–2 kundan keyin pufakcha qurib, qoraqo‘tir (qobiq) hosil qiladi. U 1–2 haftada tushib ketadi va terida chandiq qoldirmaydi (agar bemor uni tirnab yallig‘lantirmasa). Soxta polimorfizm: toshmalar teriga ketma-ket, "to‘lqinsimon" (3–5 kun davomida yangi-yangi) toshishi sababli, tananing bir joyida bir vaqtning o‘zida ham dog‘ni, ham papulani, ham pufakchani va qurigan qoraqotirlarni ko‘rish mumkin. Toshmalar kuchli qichishish bilan kechadi. Agar bolalar suvchechakni odatda yengil o‘tkazishsa, kattalarda bu kasallik ancha og‘ir kechadi: Tana harorati 40°C gacha ko‘tariladi, kuchli intoksikatsiya va alaxsirash kuzatiladi. Toshmalar butun tana bo‘ylab juda ko‘p toshadi, hattoki og‘iz, jinsiy a’zolar va ko‘z shilliq qavatlariga ham chiqadi. Birlamchi suvchechak (virusli) pnevmoniyasi yoki ensefalit (miya yallig‘lanishi) kabi og‘ir asoratlarning rivojлаnish xavfi juda yuqori bo‘ladi.

Kasallik qo‘zg‘atuvchisi — *Varicella-Zoster* virusi (inson gerpes virusining 3-turi). Infeksiya manbai faqat inson — suvchechak bilan og‘rigan bemor yoki o‘rab oluvchi temiratki (опоясывающий лишай) bilan kasallangan shaxs hisoblanadi (chunki ikkalasini ham bir xil virus keltirib chiqaradi). Bemor terisiga ilk toshma chiqishidan 20–24 soat oldin yuqtirishni boshlaydi va eng oxirgi yangi pufakcha chiqqanidan keyingi 5-kungacha yuqumli hisoblanadi.

Terining ikkilamchi bakterial infeksiyasi: pufakchalarni tirnash oqibatida yiringli yaralar (piodermiya) hosil bo‘ladi va shundan keyin terida umrbod chandiqlar (suvchechak chandiqlari) qolishi mumkin. Suvchechak pnevmoniyasi: o‘pkaning og‘ir zararlanishi bo‘lib, ko‘proq kattalar va homilador ayollarda uchraydi. Suvchechak ensefaliti (tserebellit): bosh miya (ayniqsa miyacha) zararlanishi (belgilari: yurishning buzilishi, muvozanat yo‘qolishi, qusish, talvasalar). Odatda toshma chiqqanidan keyingi 4–7 kunlarda rivojlanadi.

1. Inkubatsion davr (10–21 kun) – virus organizmga kiradi, lekin hech qanday alomat kuzatilmaydi. 2. Boshlang‘ich (prodromal) davr (1–2 kun) – isitma, holsizlik, bosh og‘rig‘i, ishtaha pasayishi paydo bo‘ladi (ayniqsa kattalarda). 3. Toshmalar davri (3–7 kun) – terida qizil dog‘lar paydo bo‘lib, ular papula, so‘ng suyuqlik bilan to‘lgan pufakcha (vezikula)ga aylanadi. Keyinchalik pufakchalar yorilib, qobiq hosil qiladi. Toshmalar to‘lqinma-to‘lqin chiqadi, shu sababli bir vaqtning o‘zida turli bosqichdagi toshmalar ko‘rinadi. 4. Sog‘ayish davri (1–2 hafta) – qobiqlar qurib tushadi, teri tiklanadi. Odatda chandiq qolmaydi, ammo pufakchalar qashlangan yoki infeksiya qo‘shilgan bo‘lsa, chandiq qolishi mumkin.

Mahalliy davolash (teri parvarishi): pufakchalarga bakteriya tushib yiringlamasligi uchun antiseptiklar surtiladi (Brilliant yashili — "zelenka", Fukortsin yoki qichishishni juda yaxshi oladigan zamonaviy rangsiz Kalamin losonlari). Virusga qarshi davolash: Atsiklovir (yoki Valatsiklovir) kattalarga, o‘smirlarga va kasallik og‘ir kechayotgan bolalarga dastlabki 24–48 soat ichida buyuriladi. Qichishishga qarshi: og‘iz orqali antigistamin (allergiya dori) preparatlari (Suprastin, Zirtek) beriladi. Gigiyena: dush qabul qilish taqiqlanmaydi, aksincha, gubkasiz iliq suvda cho‘milish qichishishni kamaytiradi (cho‘milib bo‘lgach, terini sochiq bilan artmay, sekin shimdirib olish kerak). Muhim ogohlantirish: *Suvchechak vaqtida bolalarga Aspirin berish qat’iyan man etiladi!* Bu o‘limga olib keluvchi Rey sindromini qo‘zg‘atishi mumkin. Isitma tushirish uchun faqat Paratsetamol yoki Ibuprofindan foydalaniladi.

Izolyatsiya (Ajratish): bemor uy sharoitida yuqumli davr tugaguncha (oxirgi toshma chiqqanidan keyin 5 kun o‘tguncha) ajratib qo‘yiladi. Bemor bilan muloqotda bo‘lgan va ilgari og‘rimagan bolalar muloqot kunidan boshlab 11-kundan 21-kungacha karantinga olinadi. Maxsus profilaktika: Emlash (Vaktsinatsiya) (tirik kuchsizlantirilgan vaksina, masalan, Varilriks). Ilgari suvchechak bilan og‘rimagan bolalar va kattalarga tavsiya etiladi. U kasallikning og‘ir shakllaridan 95–98% gacha himoya qiladi.