GESTATSION QANDLI DIABET TOSHKENTDA

Gestatsion qandli diabetning xavfliligi shundaki, aksariyat hollarda u mutlaqo alomatlarsiz (simptomlarsiz) kechadi. Ayol o‘zini juda yaxshi his qilishi va biroz charchoqni homiladorlikning o‘ziga bog‘lashi mumkin. Kamdan-kam hollarda, qand miqdori juda yuqori ko‘tarilganda, klassik belgilar paydo bo‘lishi mumkin: kuchli tashnalik, tez-tez siyish, og‘iz qurishi, ko‘rishning xiralashishi yoki teri qichishishi. Aynan shu yashirin kechishi sababli laboratoriya testlari juda muhimdir.

Asosiy sabab — gormonal o‘zgarishlardir. Yo‘ldosh (platseta) insulinorezistentlikni keltirib chiqaradigan gormonlarni (progesteron, estrogenlar, platsetar laktogen) ishlab chiqaradi — bu holatda tana hujayralari o‘z insuliniga yomonroq javob bera boshlaydi. Qand miqdorini me’yorda ushlab turish uchun me’da osti bezi 2-3 baravar ko‘p insulin ishlab chiqarishi kerak. Agar u bunday yuklamani eplay olmasa, gestatsion qandli diabet rivojlanadi. Ortiqcha vaznli, yoshi 30 dan oshgan, kopsuvlik bo‘lgan yoki yaqin qarindoshlarida qandli diabet mavjud bo‘lgan ayollarda xavf yuqori bo‘ladi.

To‘g‘ri nazorat qilinmasa, gestatsion qandli diabet har ikkala tomon uchun ham xavflidir. Homila uchun bu makrosomiya (bolaning vazni 4 kg dan ortiq bo‘lib ketishi) xavfini tug‘diradi, bu esa tug‘uruq jarohatlariga va kesarcha kesish amaliyotiga sabab bo‘lishi mumkin. Shuningdek, yangi tug‘ilgan chaqaloqda diabetik fetopatiya, nafas olishning buzilishi va tug‘ilgandan so‘ng qand miqdorining keskin tushib ketishi kuzatilishi mumkin. Ona uchun asoratlar qatoriga qon bosimining xavfli ko‘tarilishi bilan kechadigan gestoz (preeklampsiya) xavfi, muddatidan oldin tug‘uruq va tug‘gandan keyin 5-10 yil ichida haqiqiy 2-tur qandli diabet rivojlanishining yuqori ehtimoli kiradi.

Rasmiy tibbiyotda gestatsion qandli diabet og‘irlik darajasi yoki davomiyligi bo‘yicha bosqichlarga bo‘linmaydi. Uni nazorat qilish va davolash usuliga ko‘ra tasniflash qabul qilingan: Parhez bilan nazorat qilinadigan gestatsion qandli diabet — qand miqdorini me’yorlashtirish uchun faqat ovqatlanishni to‘g‘rilash va jismoniy faollikni qo‘shish yetarli bo‘lgan holat. Insulinoterapiya talab qiladigan gestatsion qandli diabet — parhez yordam bermagan va ona hamda bola xavfsizligi uchun insulin in’eksiyalari tayinlanadigan holat.

Davolash har doim turmush tarzini o‘zgartirishdan boshlanadi. Eng asosiysi — parhezterapiya: oddiy uglevodlarni (shakar, shirinliklar, gazli ichimliklar, oq non) butunlay chiqarib tashlash va murakkab uglevodlar porsiyasini nazorat qilish. Ovqatlanish tez-tez va oz-ozdan bo‘lishi kerak (3 ta asosiy taom va 2-3 ta tamaddi). Kuniga 30 daqiqadan o‘rtacha jismoniy faollik (piyoda yurish, suzish, maxsus yoga) ham juda muhim. Ayol kunda 4-6 martagacha glyukometr yordamida qand miqdorini mustaqil o‘lchashi shart. Agar 1-2 hafta parhez davomida nahorgi ko‘rsatkichlar 5.1 mmol/l dan yoki ovqatdan bir soat keyin 7.0 mmol/l dan yuqori bo‘lib qolsa, endokrinolog shifokor insulin in’eksiyalarini buyuradi. Homiladorlarga qandni tushiruvchi tabletkalar ichish taqiqlanadi.

Gestatsion qandli diabetning mukammal profilaktikasi homila vujudga kelishidan oldin, ya’ni homiladorlikni rejalashtirish bosqichida boshlanadi. Bunga ortiqcha vazn mavjud bo‘lsa, tana vaznini me’yorlashtirish, sog‘lom muvozanatlashgan ovqatlanishga o‘tish va muntazam sport kiradi. Homiladorlik davrida esa vazn ortishini kuzatib borish (u keskin bo‘lmasligi kerak), jismoniy faol bo‘lish va shifokorning rejali ko‘riklarini o‘tkazib yubormaslik, shu jumladan, ilk muddatlarda qand tahlillarini topshirish va belgilangan muddatda glyukozaga tolerantlik testidan o‘tish muhimdir.