POLIKISTOZ BUYRAK KASALLIGI

Bel, yonbosh yoki qorinda simillagan doimiy ogʻriq. Yuqori arterial qon bosimi (Gipertenziya) — eng koʻp uchraydigan va erta namoyon boʻladigan belgi. Siydikda qon paydo boʻlishi (gematuriya) — kistalar yorilganda tomirlar shikastlanishi tufayli. Tez-tez siydik yoʻllari infeksiyalariga chalinish (piyelonefrit). Qorin hajmining shishishi yoki kattalashishi.

Kasallikning asosiy sababi genlardagi mutatsiyalardir . Autosom-dominant tur- Eng koʻp tarqalgan shakli (90% holatlarda). Kasallik belgilari odatda 30-50 yoshlarda namoyon boʻladi. Kasallik genini ota yoki onaning biridan olish yetarli. Autosom-resessiv tur - Kamroq uchraydi, lekin juda ogʻir kechadi. Belgilari bolalikda yoki goʻdaklik davrida boshlanadi. Bola kasal boʻlishi uchun gen ham otadan, ham onadan oʻtishi kerak.

Surunkali buyrak yetishmovchiligi (SBYe). Bosh miya anevrizmasi: Polikistoz bor bemorlarning miya qon tomirlarida anevrizma (kengayish) boʻlish xavfi yuqori, bu esa insultga sabab boʻlishi mumkin. Jigar polikistozi: Kistalarning jigarda ham paydo boʻlishi. Kistaning yiringlashi yoki ichiga qon quyilib yorilishi. Yurak klapanlarining zararlanishi (mitral klapan prolapsi).

Kompensatsiya bosqichi- Buyraklar kattalashgan, kistalar bor, lekin buyrak oʻz funksiyasini toʻliq bajaradi. Bemorda faqat vaqti-vaqti bilan qon bosimi oshishi yoki belda yengil ogʻriq boʻlishi mumkin. Subkompensatsiya bosqichi- Buyrak toʻqimasi siqilishi boshlanadi. Qon tahlilida mochevina va kreatinin miqdori biroz koʻtariladi. Ogʻriq va gipertenziya doimiy tus oladi. Koʻngil aynishi, ogʻiz qurishi kuzatiladi. Dekompensatsiya (Terminal) bosqichi - Surunkali buyrak yetishmovchiligining oxirgi bosqichi. Buyraklar toksinlarni filtrlay olmaydi. Kuchli intoksikatsiya, kamqonlik (anemiya), shishlar va tana a'zolarining umumiy zaharlanishi kuzatiladi.

Simptomatik terapiya: Qon bosimini tushirish (APF ingibitorlari yoki ARB dorilar qoʻllaniladi, chunki ular buyrakni himoya qiladi). Infeksiya boʻlsa — antibiotiklar. Zamonaviy maxsus dori: Tolvaptan preparati (shifokor nazorati ostida kistalar oʻsishini va buyrak hajmi kattalashishini sekinlashtirish uchun buyuriladi). Parhez: Tuzni va oqsilli taomlarni (goʻsht) cheklash, kofein (kofe, achchiq choy) va spirtli ichimliklardan butunlay voz kechish. Koʻp miqdorda oddiy suv ichish. Terminal bosqichda: Gemodializ (sun'iy buyrak aparati) yoki Buyrak transplantatsiyasi (koʻchirib oʻtkazish).

Oilada polikistoz boʻlsa, homiladorlikdan oldin genetik maslahat olish. Qon bosimini doimiy nazorat qilish ($130/80$ mm em.ust. dan past tutish). Buyrakka zarar beruvchi ogʻriq qoldiruvchi dorilarni (NSAID — masalan, ibuprofen, diklofenak) ichmaslik. Har yili urolog yoki nefrolog koʻrigidan oʻtish.