ARTERIAL GIPERTENZIYA

Koʻpincha Arterial gipertenziya «koʻrinmas» kasallik hisoblanadi. Biroq, qon bosimi keskin koʻtarilganda (kriz holatlarida) quyidagilar kuzatilishi mumkin: Bosh ogʻrigʻi (ayniqsa ensa sohasida, koʻpincha ertalab). Bosh aylanishi, quloqlarda shovqin, koʻz oldida «pashshalar» uchishi. Yurak sohasida ogʻriq, yurak tez urishi. Yuz qizarishi, issiq ketishi hissi. Yuqori xavotirlik, jaxldorlik, uyqusizlik.

90–95% holatlarda kasallik sababi aniq boʻlmaydi (birlamchi yoki essensial AG). Qolgan holatlarda esa boshqa kasalliklar oqibatida yuzaga keladi (ikkilamchi AG). Asosiy xavf omillari: Genetika: Irsiy moyillik. Tuzni koʻp isteʼmol qilish: Natriy organizmda suvni ushlab qoladi va aylanib yuruvchi qon hajmini oshiradi. Stress: Tomorlarni toraytiruvchi adrenalin gormoni ajralishini kuchaytiradi. Kamharakat turmush tarzi va semizlik: Yurakka tushadigan yuklamani oshiradi. Zararli odatlar: Chekish va alkogol arteriya devorlarini shikastlaydi. Ikkilamchi sabablar: Buyrak kasalliklari (nefrit, buyrak arteriyalari stenozi), endokrin buzilishlar (qalqonsimon bez va buyrak usti bezi kasalliklari).

Miokard infarkti, ishemik yoki gemorragik insult (kriz vaqtida tomor yorilishi sababli), surunkali buyrak yetishmovchiligi, koʻrlik, qon tomir demensiyasi.

AQB darajasi boʻyicha tasnif (Darajalari)Koʻrsatkichi (mm sm. ust.)Optimal va meʼyoriy130 / 85 dan pastYuqori meʼyoriy130–139 / 85–89I daraja (yengil)140–159 / 90–99II daraja (oʻrtacha)160–179 / 100–109III daraja (ogʻir)180 / 110 va undan yuqori I bosqich: Nishon-aʼzolar (yurak, miya, buyraklar) shikastlanmagan. II bosqich: Aʼzolarda oʻzgarishlar bor, lekin yaqqol belgilarsiz (masalan, yurak chap qorinchasi gipertrofiyasi — ChQG, koʻz toʻr pardasi tomorlari torayishi). III bosqich: Ogʻir asoratlar (insult, infarkt, buyrak yetishmovchiligi) rivojlangan boʻladi.

AGni davolash — umrbod davom etadi. Qon bosimi normallashgandan keyin dori ichishni toʻxtatish mutlaqo mumkin emas. Nomedikamentoz (Dorisiz): Tuzni cheklash (kuniga 5 grammgacha), vazn tashlash, chekishni tashlash, jismoniy faollik. Medikamentoz (Asosiy dori guruhlari): APF ingibitorlari (Lizinopril, Perindopril, Enalapril) yoki BRA (sartanlar) (Lozartan, Valsartan) — buyrak va yurakni himoya qiladi. Beta-blokatorlar (Bisoprolol, Metoprolol) — yurak urish chastotasini kamaytiradi. Kaltsiy antagonistlari (Amlodipin, Lerkanidipin) — tomor devorlarini boʻshashtiradi. Diuretiklar (peshob haydovchilar) (Indapamid, Gidroxlortiazid) — ortiqcha suyuqlikni chiqaradi.

Vaznni nazorat qilish, fastfud va yashirin tuzlarni (kolbasa, pishloq) cheklash, muntazam ravishda oʻrtacha kardiomashqlar, stressni boshqarish, har kuni qon bosimini oʻlchab borish.