OQ DOG' (Vitiligo) KASALLIGI

Terida turli shakl va hajmdagi depigmentatsiyalangan (oq yoki sut rangidagi) dog‘lar paydo bo‘lishi. Ushbu sohalardagi teri silliqligicha qoladi, po‘st tashlamaydi va og‘rimaydi. Shikastlangan joylarda o‘suvchi sochlar (boshda, qosh yoki kipriklarda) ham ko‘pincha rangini yo‘qotib, oqarib qoladi.

Aniq sababi noma’lum, biroq eng asosiy sabab deb autoimmun nazariya hisoblanadi, ya’ni bunda immun tizimi adashib, o‘zining rang beruvchi melanotsit hujayralarini yo‘q qiladi. Qo‘zg‘atuvchilar: irsiy moyillik, kuchli ruhiy jarohatlar va stress, qalqonsimon bez kasalliklari, quyosh urishi, kimyoviy moddalarning toksik ta’siri.

Salomatlik uchun jismoniy asoratlari yo‘q, biroq oq sohalar ultrabinafsha nurlaridan himoyalanmagan, shu sababli ular quyoshda juda tez kuyadi (og‘ir quyosh kuyishlari va teri saratoni xavfi ortadi). Eng asosiy asorati — kosmetik nuqson tufayli yuzaga keladigan kuchli psixologik stress, depressiya va o‘ziga bo‘lgan ishonchning yo‘qolishidir.

Progressiv (rivojlanuvchi): Eski dog‘lar hajmi kattalashadi, yangi oq o‘choqlar paydo bo‘ladi (ko‘pincha jarohat yoki tirnalgan joylarda — Kebner fenomeni). Statsionar (turg‘un): Dog‘lar kattalashmaydi, uzoq vaqt davomida yangi elementlar chiqishi kuzatilmaydi. Regressiv (so‘nuvchi): Dog‘lar kichrayadi, ularning ichida normal teri rangidagi nuqtalar hosil bo‘la boshlaydi (repigmentatsiya) — bu davolash natijasida yoki o‘z-o‘zidan yuz berishi mumkin.

Vitiligoni butunlay davolash qiyin, terapiya jarayonni to‘xtatish va rangni qaytarishga qaratilgan. Mahalliy: Dog‘lar sohasiga yuqori klassdagi kortikosteroid (gormonal) kremlar yoki kalsinevrin inhibitorlari (takrolimus, pimekrolimus) surtiladi. Fototerapya (eng samarali usul): Tor to‘lqinli UVB-terapiya (311 nm) yoki PUVA-terapiya. U tirik qolgan melanotsitlarni qayta rang ishlab chiqarishga majbur qiladi. Xirurgik davolash: Teri yoki melanotsitlarni ko‘chirib o‘tkazish (kamdan-kam hollarda, faqat barqaror va kichik shakllarida qo‘llaniladi).

Oq dog‘larni quyoshdan qat’iy himoya qilish: yil davomida maksimal darajadagi quyoshdan himoyalovchi kremlardan (SPF 50+) foydalanish. Terining jarohatlanishidan (kesilishlar, qattiq mochalkalar, kiyimlar ishqalanishi) saqlanish, stressni jilovlash, endokrin tizim kasalliklarini vaqtida davolash.