SIYDIK-TOSH KASALLIGIDA URETEROSKOPIYA TOSHKENTDA

Buyrak sanchig'i: Bel sohasida to'satdan boshlanadigan, xurujli va chidab bo'lmas darajadagi kuchli og'riq. Bu og'riq tana holatini o'zgartirganda ham kamaymaydi va chov sohasiga, jinsiy a'zolarga hamda sonning ichki qismiga tarqaladi. Gematuriya (siydikda qon bo'lishi): Toshning o'tkir qirralari siydik nayi devorlarini jarohatlashi natijasida siydikning pushti yoki qizg'ish rangga kirishi. Siyishning buzilishi: Tez-tez va og'riqli siyish, qovuq to'liq bo'shashmagandek tuyulishi (ayniqsa, tosh qovuqqa yaqin joyda tiqilib qolganda). Ko'ngil aynishi va qusish: Kuchli og'riq xurujiga javoban asab tizimining reflektor reaksiyasi sifatida yuzaga keladi. Isitma va qaltirash: Siydik to'planib qolishi oqibatida siydik yo'llarida o'tkir yallig'lanish boshlanganda tana harorati ko'tariladi.

Suvsizlanish: Kun davomida yetarli miqdorda toza suv ichmaslik siydikning o'ta quyuqlashishiga va undagi tuzlarning osonlikcha cho'kma hosil qilishiga olib keladi. Genetik omillar: Mineral moddalar (kalsiy, fosfor, mochevina yoki oksalat kislotasi) almashinuvining irsiy buzilishlari. Noto'g'ri ovqatlanish tartibi: Haddan tashqari sho'r, achchiq, dudlangan taomlar va hayvon oqsillarini (qizil go'shtni) juda ko'p iste'mol qilish. Surunkali infeksiyalar: Buyrak va qovuqning yallig'lanish kasalliklari (piyelonefrit, tsistit) tuzlarning osonroq birikib, toshga aylanishiga sharoit yaratadi. Anatomik nuqsonlar: Siydik yo'llarining torayishi yoki buyrakning tug'ma noto'g'ri tuzilishi oqibatida siydik oqishining qiyinlashishi. Endokrin tizim kasalliklari: Qalqonsimon bez oldi bezlarining faoliyati buzilishi (giperparatireoz) tufayli organizmda kalsiy muvozanatining yo'qolishi.

Gidronefroz (buyrak istisqosi): Siydik oqa olmasligi sababli buyrak ichki bo'shliqlari kengayadi va buyrak to'qimasini siqib qo'yadi. Bu buyrakning asta-sekin nobud bo'lishiga (atrofiyasiga) olib keladi. O'tkir kalkulyoz piyelonefrit: Siydik dimlanishi fonida buyrakda rivojlanadigan o'tkir yallig'lanish. Bu zudlik bilan shifokor aralashuvini talab qiladigan xavfli holatdir. Urosepsis: To'silib qolgan buyrakdagi infeksiyaning qon tizimiga o'tib ketishi natijasida kelib chiqadigan, hayot uchun o'ta xavfli qon zaharlanishi. Buyrakning burishishi va faoliyatini yo'qotishi: Siydik yo'lining surunkali to'silishi buyrak to'qimalarining chandiqqa aylanishiga sabab bo'ladi. Natijada buyrak butunlay ishdan chiqadi

Boshlang'ich bosqich (kristalluriya): Siydikning kimyoviy tarkibi buzilishi bilan xarakterlanadi. Siydikda ko'p miqdorda tuz kristallari (qum) aniqlanadi, biroq qattiq toshlar hali shakllanmagan bo'ladi. Mayda toshlar bosqichi (mikrolitlar): O'lchami 4-5 mm gacha bo'lgan mayda toshlar hosil bo'ladi. Ushbu bosqichda ular ko'pincha dori-darmonlar yordamida o'zi mustaqil tushishi mumkin. Siydik yo'li va buyrakda shakllangan toshlar bosqichi: Toshlar kattalashadi (6 mm dan 1.5-2 sm gacha). Ular siljiy boshlaydi va siydik yo'lining tor joylariga tiqilib, siydik oqimini butunlay to'sib qo'yadi. Ushbu bosqichda ureteroskopiya eng samarali yechim hisoblanadi. Yirik yoki marjonli toshlar bosqichi (og'ir bosqich): Toshlar juda katta o'lchamlarga yetadi, buyrakning ichki bo'shliqlarini butunlay to'ldirib, buyrak to'qimalarining yemirilishiga olib keladi.

Konservativ (dori-darmon) davolash: Yallig'lanish belgilari bo'lmagan, 5-6 mm gacha bo'lgan toshlarda qo'llaniladi. Siydik yo'lini kengaytiruvchi spazmolitiklar, ko'p suv ichish va tosh tushishini osonlashtiruvchi vositalar buyuriladi. Kontakt ureteroskopiya (litotripsiya): Siydik yo'lidagi har qanday o'lchamdagi va qattiqlikdagi toshlarni davolashning asosiy usuli. Endoskop siydik chiqarish kanali orqali kiritiladi, tosh lazer bilan qum holatiga keltiriladi va parchalari chiqarib olinadi. Amaliyot kam shikastli bo'lib, bemor 1-2 kunda uyiga javob beriladi. Masofaviy litotripsiya (MZT): Toshlarni tana tashqarisidan turib zarb to'lqinlari yordamida kontaktsiz maydalash. Buyrakdagi va siydik yo'lining yuqori qismidagi 1.5 sm gacha bo'lgan o'rtacha qattiqlikdagi toshlar uchun mos keladi. Perkutan (teri orqali) nefrolitotripsiya: Buyrakdagi yirik (2 sm dan katta) toshlarni bel sohasidagi kichik teshik orqali maydalab olib tashlashda qo'llaniladi.

Ko'p suv ichish: Kun davomida muntazam ravishda kamida 2.0 – 2.5 litr toza va gazsiz suv ichish (siydik doimo tiniq va och rangda bo'lishi kerak). Parhezga rioya qilish: Tuz iste'molini kamaytirish (kuniga 3-5 grammgacha), hayvon oqsillarini (go'shtni) cheklash. Oksalat toshlarida ismaloq, shokolad cheklanadi; urat toshlarida esa qizil go'sht, pivo va jigar-buyrak kabi mahsulotlar cheklanadi. Jismoniy faollik: Doimiy ravishda o'rtacha jismoniy mashqlar (piyoda yurish, yugurish, suzish) moddalar almashinuvini yaxshilaydi va siydik yo'llari faoliyatini rag'batlantiradi. Infeksiyalarni o'z vaqtida davolash: Siydik-tanosil tizimidagi yallig'lanish kasalliklarini vaqtida aniqlash va davolash. Doimiy nazorat: Yilda 1-2 marta buyraklarni ultratovush (UTT) tekshiruvidan o'tkazish va siydik tahlilini topshirish.