O‘tkir pankreatit

Toshkentda o‘tkir pankreatit — qorin og‘rig‘i bilan kattalar jarrohlik bo‘limlariga yotqizilishining eng ko‘p uchraydigan sabablaridan biri. Kasallik keskin boshlanadi: mo‘l dasturxon, yog‘li taom, spirtli ichimlik yoki o‘t yo‘lidagi tosh tufayli oshqozon osti bezi yallig‘lanadi va shishadi. Ko‘pchilik hollarda pankreatit yengil kechadi va kasalxonada bir necha kunlik davolashdan so‘ng o‘tib ketadi, ammo taxminan har beshinchi bemorda reanimatsiyani talab qiladigan og‘ir shakl rivojlanadi. Shuning uchun asosiy qoida — og‘riqqa uyda chidamaslik va o‘zboshimchalik bilan davolanmaslik. Quyida o‘tkir pankreatitni qanday tanish, qachon tez yordam chaqirish, qaysi tahlillar tashxisni tasdiqlashi, kasallik qanday davolanishi va Toshkent klinikalarida tekshiruvlar qancha turishi haqida.

O‘tkir pankreatit nima

Oshqozon osti bezi oshqozon orqasida, qorin yuqori qismi bo‘ylab joylashgan. U hazm fermentlari (lipaza, amilaza, tripsin) va gormonlar, jumladan insulin ishlab chiqaradi. Normada fermentlar faqat ichakda faollashadi. O‘tkir pankreatitda ular erta — bezning o‘zida «yoqiladi» va uning to‘qimasini shikastlay boshlaydi. Shish, yallig‘lanish, og‘ir holatlarda esa nobud bo‘lgan sohalar (pankreonekroz) paydo bo‘ladi.

Shifokorlar og‘irlikning uch darajasini ajratadi:

• yengil — asoratsiz bez shishi, holat 3–7 kunda yaxshilanadi;
• o‘rtacha — mahalliy asoratlar (bez atrofida suyuqlik to‘planishi) yoki boshqa a’zolar ishining vaqtinchalik buzilishi paydo bo‘ladi;
• og‘ir — o‘pka, buyrak yoki yurak ishining buzilishi 48 soatdan ortiq davom etadi; bunday bemorlar reanimatsiyada davolanadi.

Sabablari

Holatlarning taxminan 70–80 foizi ikki sabab bilan bog‘liq:

• O‘t pufagidagi toshlar. Mayda tosh umumiy yo‘lga chiqib, uning oshqozon osti bezi yo‘li bilan qo‘shiladigan joyini to‘sib qo‘yadi. Batafsil — o‘t-tosh kasalligi sahifasida.
• Spirtli ichimliklar, ayniqsa ko‘p ichish yoki uzoq yillar suiiste’mol qilish.

Kamroq hollarda pankreatitni qondagi triglitseridlarning juda yuqori darajasi, qorin jarohati, ERXPG muolajasi, ayrim dorilar, kaltsiy oshishi, virusli infeksiyalar, o‘smalar va yo‘llarning tug‘ma xususiyatlari keltirib chiqaradi. Ba’zi bemorlarda sababni topib bo‘lmaydi. Ko‘pincha qo‘zg‘atuvchi omil — yog‘li va qovurilgan taomni haddan tashqari ko‘p yeyish.

Belgilari

• to‘sh ostida yoki chap qovurg‘a ostida kuchli, doimiy og‘riq, u orqaga beradi yoki «belbog‘dek o‘raydi»;
• chalqancha yotganda og‘riq kuchayadi, o‘tirib oldinga engashganda biroz pasayadi;
• ko‘ngil aynishi va yengillik keltirmaydigan takroriy qusish;
• qorin dam bo‘lishi, ishtaha yo‘qligi;
• isitma, yurak urishi tezlashishi, holsizlik;
• yo‘l tosh bilan berkilganda — teri va ko‘z oqining sarg‘ayishi, siydikning to‘qlashishi.

O‘xshash his-tuyg‘ularni o‘t sanchig‘i xuruji, teshilgan yara, miokard infarkti va ichak tutilishi ham beradi — ularni faqat shifokor tahlillar va UTT yordamida farqlay oladi.

Diagnostika

Uch belgidan kamida ikkitasi bo‘lsa tashxis qo‘yiladi: odatiy og‘riq, qondagi fermentlarning kamida uch baravar oshishi va UTT yoki KTdagi xarakterli o‘zgarishlar.

• lipaza — tashxis uchun eng aniq ferment, bir necha kun yuqori bo‘lib turadi;
• alfa-amilaza va diastaza — dastlabki soatlarda oshadi;
• umumiy qon tahlili, C-reaktiv oqsil — yallig‘lanish va og‘irlikni baholash;
• bilirubin, kreatinin, glyukoza, triglitseridlar — sabab va asoratlarni izlash;
• oshqozon osti bezi UTT va qorin bo‘shlig‘i a’zolari UTT — bez shishi, o‘t pufagidagi toshlar;
• qorin bo‘shlig‘i MSKT — nekroz va suyuqlik to‘planishini baholash uchun odatda 72 soatdan keyin;
• xolangiografiya bilan MRT — yo‘llardagi toshlarni izlash.

Operatsiyasiz davolash

Davolashning asosi — kasalxonadagi intensiv konservativ terapiya:

• Infuzion terapiya — birinchi sutkada eritmalarni vena ichiga yuborish; bu bez va buyraklarni himoya qiladigan asosiy chora.
• Og‘riqsizlantirish — shifokor dorilarni og‘riq kuchiga qarab tanlaydi.
• Erta ovqatlanish — hozir uzoq och qoldirilmaydi: yengil shaklda og‘riq va qusish bosilishi bilan, odatda 1–2 kundan keyin ichish va yumshoq taom yeyishga ruxsat beriladi. Og‘ir shaklda — zond orqali ovqatlantirish.
• Sababni davolash: triglitseridlarni pasaytirish, qo‘zg‘atuvchi dorilarni bekor qilish, spirtli ichimlikdan voz kechish.
• Antibiotiklar hammaga emas — faqat tasdiqlangan infeksiyada buyuriladi.

Sxema va dozalarni faqat davolovchi shifokor belgilaydi.

Muolajalar va operatsiyalar

Ko‘pchilik bemorlarga oshqozon osti bezining o‘zida operatsiya kerak bo‘lmaydi. Aralashuvlar ko‘rsatma bo‘yicha o‘tkaziladi:

Qabulga qanday tayyorlanish kerak

Agar o‘tkir xuruj ortda qolgan bo‘lsa va siz gastroenterolog yoki jarrohga rejali konsultatsiyaga borsangiz:

• statsionardan ko‘chirma, KT/UTT va tahlil natijalarini oling;
• oldindan lipaza, umumiy va bioximik qon tahlili, glyukoza, triglitseridlarni topshiring;
• qabul qilayotgan dorilaringiz ro‘yxatini tuzing;
• UTTga och qoringa keling (6–8 soat ovqatsiz).

Shifokorga savollar: «Pankreatitga nima sabab bo‘ldi?», «O‘t pufagini olib tashlash kerakmi va qachon?», «Qanday parhez va qancha vaqt tutish kerak?», «Fermentlar kerakmi?», «Oshqozon osti bezi va qand darajasini qanchalik tez-tez tekshirish kerak?»

Toshkentdagi narxlar

Narxlar 2026-yil oktyabr holatiga, yozilishda aniqlang. Statsionardagi davolash narxi kasallik og‘irligi va yotish muddatiga bog‘liq.

O‘tkir pankreatitdan keyingi hayot va profilaktika

Yengil pankreatitdan so‘ng bez odatda to‘liq tiklanadi. Xuruj qaytalanmasligi uchun:

• chiqqandan keyingi 1–2 hafta — kuniga 5–6 marta oz-ozdan ovqatlanish, qaynatilgan va dimlangan taom, yog‘li, qovurilgan, dudlangan va gazli ichimliklarsiz;
• 1–3 oy — ratsionni asta-sekin kengaytirish, shifokor tayinlovi bo‘yicha lipaza, glyukoza va UTT nazorati;
• sabab o‘t-tosh bo‘lsa — o‘t pufagini olib tashlash, aks holda takroriy xuruj xavfi yuqori;
• alkogol pankreatitida — spirtli ichimlikdan butunlay voz kechish: bu takrorlanish va surunkali pankreatitga o‘tishning oldini olishning yagona ishonchli yo‘li;
• chekishni tashlash, vazn va triglitseridlarni nazorat qilish.

Qaysi shifokorga murojaat qilish kerak

O‘tkir davrda bemorni statsionardagi jarrohlar va reanimatologlar olib boradi. Chiqqandan keyin kuzatuvni gastroenterolog, toshlar bo‘lsa — jarroh davom ettiradi. Clindoc’dagi tajribali mutaxassislar: gastroenterolog-jarroh G‘anixo‘jayev Said Sadirovich (Akademik V. Vohidov nomidagi ko‘krak jarrohligi, 34 yillik tajriba), Ligay Ruslan Efimovich (t.f.n.), Matquliyev O‘tkirbek Ismoilovich (t.f.d., Gippokrat klinikasi), Abdullayev O‘rinboy Ravshanovich (Milliy Tibbiyot Markazi). Clindoc’da erkak va ayol shifokorlar bor; agar sizga ayol gastroenterolog qulayroq bo‘lsa, masalan, G‘oziyeva Mohira Shukurullayevna (Medion Family Hospital, 40 yillik tajriba) yoki Mirzayeva Gulnora Shuxratovnani (Medion Innovation) tanlang. Pastda — barcha shifokorlar va klinikalar, narxlar va onlayn yozilish.

Shuningdek qarang

• Surunkali pankreatit
• O‘t-tosh kasalligi
• Surunkali xoletsistit
• O‘n ikki barmoqli ichak yara kasalligi
• Jigar sirrozi