Psoriaz (toshbaqa kasalligi) — bu yuqumli bo‘lmagan, surunkali autoimmun kasallik bo‘lib, u asosan teri, tirnoq va bo‘g‘imlarni shikastlaydi. Terida kumushsimon-oq po‘stloqlar bilan qoplangan, bo‘rtib turuvchi qizil dog‘lar (bilyashkalar) hosil bo‘lishi bilan xarakterlanadi.
Psoriaz (toshbaqa kasalligi) — bu yuqumli bo‘lmagan, surunkali autoimmun kasallik bo‘lib, u asosan teri, tirnoq va bo‘g‘imlarni shikastlaydi. Terida kumushsimon-oq po‘stloqlar bilan qoplangan, bo‘rtib turuvchi qizil dog‘lar (bilyashkalar) hosil bo‘lishi bilan xarakterlanadi.
Psoriaz qanday diagnostika qilinadi?
Tashxis dermatolog tomonidan terining ko‘rinishi va psoriatik triadani tekshirish orqali qo‘yiladi. Kamdan-kam hollarda teri biopsiyasi o‘tkaziladi. Bo‘g‘imlarda og‘riq bo‘lsa, rentgen va revmoprobalar uchun qon tahlili buyuriladi.
Psoriazning simptomlari qanday?
Psoriatik bilyashkalar (qizil quruq dog‘lar) paydo bo‘lishi, kuchli po‘st tashlash, qichishish, terining tortishishi va yorilishi. Dog‘ni biroz qashlaganda "psoriatisk triada" (uchlik) kuzatiladi: stearin dog‘i, yupqa parda va "qonli shabnam" (nuqtasimon qonash).
Psoriaz nima?
Psoriazning аsosiy sababi — immunitet tizimidagi buzilish bo‘lib, buning oqibatida teri hujayralari (keratinotsitlar) odatdagidan 5–10 marta tezroq bo‘linadi (28 kun o‘rniga 3-4 kunda yetiladi) va teridan to‘kilib ulgurmaydi. Qo‘zg‘atuvchilar: kuchli stress, genetika, terining jarohatlanishi, o‘tkazilgan infeksiyalar (angina).
Psoriazning asoratlari qanday?
Psoriazni butunlay davolab bo‘lmaydi, lekin uzoq muddatli remissiyaga (kasallik tinchigan davrga) erishish mumkin.
Mahalliy: glyukokortikosteroidli (gormonal) mazlar, salitsil kislotasi, vitamin D3 saqlovchi kremlar.
Fizioterapiya: PUVA-terapiya, fototerapya (ultrabinafsha nurlari bilan davolash).
Tizimli (og‘ir shakllarida): sitostatiklar (metotreksat), immunosupressorlar, gen-muhandislik biologik terapiyasi.
Psoriazning bosqichlari qanday?
Bilyashkasimon (oddiy psoriaz): tirsak, tizza, boshning sochli qismi va belda uchraydi.
Tomchisimon: butun tana bo‘ylab mayda nuqtalar hosil bo‘lishi (ko‘pincha anginadan keyin).
Tirnoq psoriazi: tirnoqlarda mayda chuqurchalar paydo bo‘lishi ("barmog‘och simptomi") va tirnoq qalinlashishi. Progressiv (rivojlanuvchi): yangi mayda toshmalar toshadi, bilyashkalar kattalashadi, kuchli qichishish bo‘ladi.
Statsionar (turg‘un): yangi elementlar paydo bo‘lmaydi, eskilari kattalashishdan to‘xtaydi.
Regressiv (so‘nuvchi): po‘st tashlash kamayadi, bilyashkalar oqaradi va markazdan chetga qarab so‘riladi, o‘rnida oqish dog‘lar qoladi.
Psoriazning qanday davolanadi?
Psoriatik artrit (bo‘g‘imlarning yallig‘lanishi va deformatsiyasi bo‘lib, nogironlikka olib kelishi mumkin). Psoriatik eritrodermiya (terining 90% dan ko‘prog‘ining shikastlanishi, hayot uchun xavfli). Tizimli yallig‘lanish tufayli infarkt va insult xavfining ortishi.
Psoriazning profilaktikasi
Stress darajasini nazorat qilish, alkogol va tamakidan voz kechish (ular psoriazni qo‘zg‘atadi), terini quyuq kremlar bilan doimiy namlantirish, parhez (achchiq, yog‘li taomlar va sitrus mevalarni cheklash), sanatoriy-kurortlarda davolanish (O‘lik dengiz, Naftalan).