BUYRAK SILI

Dizuriya (Peshob chiqarishning buzilishi): Tez-tez, og‘riqli va tunda ham ko‘p peshobga chiqish. Bu belgi hatto oddiy antibiotiklar ichganda ham o‘tib ketmaydi. Gematuriya (Siydikda qon bo‘lishi): Peshobda qon paydo bo‘lishi (ba'zida mikrogematuriya – faqat mikroskopda ko‘rinadigan, ba'zan esa makrogematuriya – siydikning qizarishi). Odatda, og‘riqsiz qon kelishi kuzatiladi. Beldagi simillagan og‘riq: Kasallangan tomonda doimiy, kuchsiz, simillovchi og‘riq. Agar siydik yo‘li kazeoz massalar yoki qon laxtasi bilan to‘silib qolsa, o‘tkir buyrak sanchig‘i (kolika) berishi mumkin. Piuriya (Siydikda yiring bo‘lishi): Peshobning xiralashishi va tarkibida yiring hujayralari bo‘lishi. Umumiy belgilar: Subfebril isitma (kechqurunlari tana haroratining 37.1–37.5°C gacha ko‘tarilishi), tungi terlash, sababsiz ozib ketish, umumiy holsizlik.

Gematogen (qon orqali) yo‘l: Bakteriyalar o‘pkadagi yoki limfa tugunlaridagi sil o‘chog‘idan qon tomirlari orqali ikkala buyrakning po‘stloq qavatiga kelib tushadi. Bu jarayon ko‘pincha odam o‘pka sili bilan birinchi marta kasallanganida (birlamchi infeksiya davrida) sodir bo‘ladi. Uzoq muddatli yashirin davr: Bakteriyalar buyrakka tushgandan keyin immun tizimi ularni jilovlab turishi mumkin. Kasallik oradan bir necha yil (ba’zan 5–15 yil) o‘tgach, immunitet zaiflashganda faollashadi. Xavf omillari: Immunitet yetishmovchiligi (OIV), surunkali kasalliklar (qandli diabet), sovuq qotish, buyrakning boshqa surunkali kasalliklari (piyelonefrit, toshlar) va gormonal dorilarni uzoq muddat qabul qilish.

Qovuq sili va siydik yo‘llari strikturasi: Infeksiya pastga tushib, siydik yo‘llari va qovuqni zararlaydi, chandiqlar hosil qiladi. Natijada qovuq kichrayib, chandiqli bo‘lib qolishi mumkin ("mikrotsistis"). Pionefroz: Buyrakning yiring va kazeoz massalarga to‘lib, butunlay erib ketishi. Nefrogen arterial gipertenziniya: Buyrak qon tomirlarining siqilishi natijasida qon bosimining dori-darmonlarga bo‘ysunmaydigan darajada keskin ko‘tarilishi. Surunkali buyrak yetishmovchiligi (SBYe): Ikkala buyrak ham zararlangan taqdirda organizmning zaxarlanishi.

I bosqich – Infiltrativ (Parenximatoz) sil: Yallig‘lanish faqat buyrak parenximasida bo‘ladi, destruksiya (to‘qima erishi) hali boshlanmagan. Buyrak jomchalari tizimi shikastlanmagan. II bosqich – Buyrak so‘rg‘ichlari sili ( papillit): Yallig‘lanish buyrak so‘rg‘ichlariga o‘tadi va ularning yemirilishi (nekrozi) boshlanadi. III bosqich – Kavernoz sil: Buyrak to‘qimasida kazeoz massalar erib, o‘rnida bo‘shliqlar (kavernalar) hosil bo‘ladi. Bu bosqichda infeksiya siydik yo‘llariga osongina tarqaladi. IV bosqich – Polikavernoz yoki fibroz-kavernoz sil (Buyrak destruksiyasi): Buyrak butunlay kavernalarga aylanadi, to‘qimasi nobud bo‘ladi va o‘z funksiyasini yo‘qotadi (bunga "pionefroz" yoki "pishloqsimon buyrak" deyiladi).

Konservativ (Spetsifik) davolash: Bemorga bir vaqtning o‘zida bir nechta silga qarshi dori vositalari kombinatsiyasi buyuriladi (Isoniazid, Rifampitsin, Pirazinamid, Etambutol va boshqalar). Davolash ikki bosqichdan iborat: intensiv bosqich (bakteriyalarni tezda o‘ldirish) va samarani saqlab turish bosqichi. Jarrohlik davolashi (Ko‘rsatma bo‘lganda): Jarrohlik faqat dori-darmonlar yetarli bo‘lmaganda yoki asoratlar yuzaga kelganda qo‘llaniladi: Organ saqlovchi operatsiyalar: Kavernotomiya (kavernani ochib tozalash) yoki buyrak rezeksiyasi (shikastlangan qismini kesib tashlash) – kasallik III bosqichda va chegaralangan bo‘lsa. Nefrektomiya (Buyrakni olib tashlash): IV bosqichda, buyrak to‘liq nobud bo‘lganda va asoratlar (masalan, nefrogen gipertoniya – yuqori qon bosimi) berayotgan bo‘lsa bajariladi. Plastik operatsiyalar: Sil asorati sifatida siydik yo‘llari torayib qolsa, ularni kengaytirish yoki plastik tiklash operatsiyalari o‘tkaziladi.

BSG (BCG) vaksinatsiyasi: Chaqaloqlik davrida silga qarshi vaksina olish va uni vaqtida revaksinatsiya qilish. O‘pka silini o‘z vaqtida davolash: O‘pka sili bilan kasallangan bemorlarni to‘liq va nazorat ostida davolash, jarayonning buyraklarga o‘tishiga yo‘l qo‘ymaslik. Muntazam flyuorografiya: Yiliga bir marta flyuorografik tekshiruvdan o‘tish (yashirin o‘pka silini erta aniqlash uchun). Immunitetni mustahkamlash, to‘g‘ri ovqatlanish, zararli odatlardan voz kechish va tana a’zolarining sovuq qotishidan saqlanish.