Ko‘ptugunli buqoq — bu qalqonsimon bezning patologik holati bo‘lib, unda organning umumiy hajmi me’yorda yoki kattalashgan bo‘lishi fonida uning to‘qimasida turli tuzilish va o‘lchamdagi ikkita va undan ko‘p alohida ajralib turuvchi yumaloq o‘choqlar (tugunlar) hosil bo‘ladi. Ushbu kasallik bez to‘qimasidagi tarkibiy o‘zgarishlarning keyingi, murakkabroq bosqichi bo‘lib, ko‘pincha uzoq vaqt mavjud bo‘lgan diffuz endemik buqoq fonida rivojlanadi. Tugunlar qalqonsimon bez hujayralarining gormonlar stimulyatsiyasiga va yod tanqisligiga bir xilda javob bermasligi natijasida hosil bo‘ladi, ya’ni to‘qimaning ba’zi qismlari boshqalariga qaraganda tezroq bo‘linishni boshlaydi. Tugunlar kolloid (xavfsiz), kistoz (ichida suyuqlik bo‘lgan) yoki o‘smali bo‘lishi mumkin, funksiyasi bo‘yicha esa — nofaol ("sovuq") yoki haddan tashqari ko‘p gormon ishlab chiqaruvchi ("issiq") bo‘lishi mumkin
5 shifokorlar
4 klinikalar
Doktorlar, davolaydigan KO‘P TUGUNLI BUQOQ TOSHKENTDA
Ko‘ptugunli buqoq — bu qalqonsimon bezning patologik holati bo‘lib, unda organning umumiy hajmi me’yorda yoki kattalashgan bo‘lishi fonida uning to‘qimasida turli tuzilish va o‘lchamdagi ikkita va undan ko‘p alohida ajralib turuvchi yumaloq o‘choqlar (tugunlar) hosil bo‘ladi. Ushbu kasallik bez to‘qimasidagi tarkibiy o‘zgarishlarning keyingi, murakkabroq bosqichi bo‘lib, ko‘pincha uzoq vaqt mavjud bo‘lgan diffuz endemik buqoq fonida rivojlanadi. Tugunlar qalqonsimon bez hujayralarining gormonlar stimulyatsiyasiga va yod tanqisligiga bir xilda javob bermasligi natijasida hosil bo‘ladi, ya’ni to‘qimaning ba’zi qismlari boshqalariga qaraganda tezroq bo‘linishni boshlaydi. Tugunlar kolloid (xavfsiz), kistoz (ichida suyuqlik bo‘lgan) yoki o‘smali bo‘lishi mumkin, funksiyasi bo‘yicha esa — nofaol ("sovuq") yoki haddan tashqari ko‘p gormon ishlab chiqaruvchi ("issiq") bo‘lishi mumkin
Ko‘ptugunli buqoq qanday diagnostika qilinadi?
Ko‘ptugunli buqoqni laboratoriya va instrumental tekshiruvlar majmuasi yordamida diagnostika qilish mumkin. Boshlang‘ich tashxis endokrinolog tomonidan bo‘yinni palpatsiya qilish paytida, agar tugunlar 1 sm dan katta bo‘lsa, qo‘yiladi. Diagnostikaning asosiy usuli qalqonsimon bezning UTT (UZI) tahlili bo‘lib, u tugunlarning aniq soni, o‘lchamlari, konturlari va tuzilishini aniqlaydi (TI-RADS shkalasi bo‘yicha xavflilik darajasi baholanadi). O‘lchami 1 sm dan katta bo‘lgan shubhali tugunlar aniqlanganda, qalqonsimon bez saratonini inkor etish uchun ginekologik yoki UTT nazorati ostida ingichka ignali aspiratsion biopsiya (TAB) o‘tkazilishi shart. Shuningdek, gormonlar (TTG, erk. T4, erk. T3) va kaltsitonin onkomarkeri uchun qon tahlili buyuriladi. Tugunlarning funksional avtonomiyasiga shubha bo‘lganda ssintigrafiya o‘tkaziladi.
Ko‘ptugunli buqoqning simptomlari qanday?
Ko‘ptugunli buqoqning simptomlari tugunlarning o‘lchamlari va ularning gormonal faolligiga bog‘liq. Kichik tugunlar (1.5–2 sm gacha) odatda simptomlarsiz kechadi va tasodifan UTTda aniqlanadi. Yirik tugunlar bo‘lganda bo‘yin a’zolarining siqilish simptomlari paydo bo‘ladi: bo‘yinning yaqqol deformatsiyasi, bosim hissi, yutishning qiyinlashishi (ayniqsa qattiq taomlarni), boshni egganda yoki yotgan holatda havo yetishmasligi hissi, ovozning vaqti-vaqti bilan bo‘g‘ilishi. Agar tugunlar haddan tashqari ko‘p gormon ishlab chiqara boshlasa (toksik buqoq rivojlansa), tireotoksikoz simptomlari paydo bo‘ladi: yurak urishi, ishtaha yaxshi bo‘lsa-da ozib ketish, asabiylashish, qo‘llarning qaltirashi (tremor), issiq urishi va ko‘p terlash. Funksiya pasayganda esa gipotireoz simptomlari: lanjlik, shishlar, teri quruqligi kuzatiladi.
Ko‘p tugunli buqoqning sabablari qanday?
Ko‘ptugunli buqoqning sabablari ko‘p omilli bo‘lib, ular orasida atrof-muhitdagi uzoq vaqt davom etgan surunkali yod tanqisligi yetakchi o‘rinni egallaydi. Yod yetishmasligi sharoitida qalqonsimon bez tireotrop gormon (TTG) ta’siri ostida yuqori stimulyatsiya rejimida ishlaydi. Vaqt o‘tishi bilan alohida hujayralar guruhlari mustaqillikka erishadi va faol ko‘paya boshlab, tugunlarni hosil qiladi. Muhim sabablarga, shuningdek, irsiy moyillik (yaqin qarindoshlarda tugunlarning mavjudligi), yosh omili (45–50 yoshdan keyin xavf keskin ortadi), ayol jinsi (homiladorlik va menopauza davridagi tez-tez gormonal o‘zgarishlar tufayli), radiatsiya ta’siri yoki bo‘yin sohasining tez-tez rentgen nurlanishi, chekish va surunkali psixoemosional stress kiradi.
Ko‘ptugunli buqoqning asoratlari qanday?
Ko‘ptugunli buqoqning asoratlari davolashga e’tiborsiz bo‘linganda hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Asosiy asoratlarga quyidagilar kiradi: traxeya va qizilo‘ngachning progressiv siqilishi natijasida bo‘g‘ilish rivojlanishi; bo‘yin tomirlari siqilishi oqibatida qon oqib ketishining buzilishi sababli "yuqori kavak vena sindromi"; tugun bo‘shlig‘iga to‘satdan qon quyilishi (bu tugunning keskin kattalashishi va o‘tkir og‘riqqa olib keladi). Xavfli asoratlardan biri ko‘ptugunli netoksik buqoqning toksik buqoqqa (funksional avtonomiya) aylanishidir, bu yurakka salbiy ta’sir ko‘rsatib, xilpillovchi aritmiya va yurak yetishmovchiligini keltirib chiqaradi. Shuningdek, malignizatsiya — xavfsiz tugunning xavfli o‘smaga (saratonga) aylanish xavfi ham saqlanib qoladi.
Ko‘ptugunli buqoqning bosqichlari qanday?
Klinik amaliyotda ko‘ptugunli buqoqning bosqichlari Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) shkalasi bo‘yicha klassifikatsiya qilinadi va ko‘rik paytida buqoqning yaqqolligini baholaydi: 0-bosqich — tugunlar ultratovush tekshiruvi (UTT) paytida aniqlanishi mumkin, ammo qalqonsimon bezning o‘zi kattalashmagan, tashqi ko‘rikda ko‘rinadigan yoki ushlab ko‘riladigan o‘zgarishlar yo‘q. 1-bosqich — tugunlar endokrinolog ko‘rigi paytida ushlab ko‘riladi (palpatsiya qilinadi), biroq bemorning boshi va bo‘yni normal holatda turganda ular ko‘zga tashlanmaydi. 2-bosqich — tugunlar yirik o‘lchamlarga ega bo‘ladi, natijada bo‘yinning oddiy (normal) holatida ham buqoq ko‘zga yaqqol ko‘rinib turadi, uning assimetriyasini yoki sezilarli yo‘g‘onlashishini keltirib chiqaradi.
Ko‘ptugunli buqoq qanday davolanadi?
Ko‘ptugunli buqoqni davolash biopsiya (TAB) natijalari olingandan va gormonal holat baholangandan so‘ng boshlanadi. Agar tugunlar xavfsiz, kichik bo‘lsa va bemorga xalaqit bermasa, faol kuzatuv taktikasi qo‘llaniladi (yiliga 1–2 marta UTT va TTG tahlili). Tugunlar shakllanib bo‘lgandan keyin yod preparatlari kam samara beradi, ba’zida esa umuman mumkin emas (tugunlar avtonomiyasida). Yuqori funksiyali tugunlar bo‘lganda (toksik buqoq) tireostatiklar (Tirozol) yoki radioaktiv yod bilan davolash buyuriladi. Jarrohlik yo‘li bilan davolash (bezning bir qismini yoki hammasini olib tashlash) quyidagi holatlarda tayinlanadi: TAB bo‘yicha saraton tasdiqlanganda yoki unga shubha bo‘lganda, tugunlar o‘lchami yirik (3–4 sm dan katta) bo‘lganda, bo‘yin a’zolari siqilganda va yaqqol kosmetik nuqson bo‘lganda.
Ko‘ptugunli buqoqning profilaktikasi
Ko‘ptugunli buqoqning profilaktikasi yangi o‘choqlar paydo bo‘lishining oldini olishga va mavjud o‘zgarishlarni nazorat qilishga qaratilgan. Buning asosi butun hayot davomida organizmga yodning yetarli va doimiy kirishini ta’minlashdir: yodlangan tuzdan foydalanish, dengiz mahsulotlari, baliq va yong‘oqni muntazam iste’mol qilish. Chekishdan voz kechish (tamaki tutunida yodning so‘rilishini bloklaydigan tiotsianatlar mavjud), toksik moddalar va radiatsiya ta’sirini kamaytirish, bo‘yinning hamroh yallig‘lanish kasalliklarini o‘z vaqtida davolash muhim rol o‘ynaydi. Tugunlari mavjud bo‘lgan insonlar uchun profilaktika ularning o‘sishi yoki tuzilishi o‘zgarishini o‘tkazib yubormaslik uchun muntazam UTT monitoringidan o‘tib turishni anglatadi.
Davolash narxlari
Asosiy va qo‘shimcha tibbiy xizmatlar
Yo‘nalishlar bo‘yicha narxlar
Asosiy xizmatlarBirlamchi va standart muolajalar
Davlat kasalhonalarida 1 mln dan 2,5 mln so'mgacha