OSTEOPOROZ

Yashirin kechishi: Kasallik uzoq vaqt "soqov" boʻlib, hech qanday ogʻriq bermaydi. Suyak zichligi 30% gacha yoʻqolmaguncha bemor hech narsani sezmasligi mumkin. Boʻyning kalta boʻlishi: Umurtqalar zichligi kamayib, oʻz ogʻirligi ostida siqilishi (kompressiya) natijasida odam boʻyi bir necha yil ichida 3-4 sm dan 10 sm gacha pastlaydi. Qomat oʻzgarishi (Kifoz): Orqa umurtqaning koʻkrak qismi bukilib, buqirlik ("biva ayol tepaligi") shakllanadi, qorin oldinga chiqib qoladi. Surunkali ogʻriqlar: Bel, kuraklar va chanoq sohasida harakatlanganda va tik turganda zoʻrayadigan simillagan ogʻriqlar. Bilvosita belgilar: Tirnoqlarning tez sinuvchanligi, tishlarda karies koʻpayishi, tunda oyoq mushaklarining tortishishi .

Postmenopauzal omil: Ayollarda hayz koʻrish toʻxtagandan soʻng estrogen gormonlari keskin kamayadi. Estrogenlar esa suyakni yemirilishdan himoya qiluvchi asosiy gormondir. Yoshi bilan bogʻliq (Senil) omil: 65-70 yoshdan oshgan insonlarda ichakda kalsiy soʻrilishi va teri orqali Vitamin D sintezi tabiiy ravishda pasayadi. Steroidli (Dori) osteoporoz: Glyukokortikoid gormonlarni (Prednizolon, Deksametazon) 3 oydan ortiq surunkali qabul qilish. Ikkilamchi kasalliklar: Qandli diabet, revmatoid artrit, surunkali buyrak yetishmovchiligi, qalqonsimon bez ortiqcha faoliyati (gipertireoz) va oshqozon-ichakda soʻrilish buzilishi (malabsorbtsiya). Hayot tarzi va irsiyat: Ota-onasida son suyagi singan bemorlar, kalsiy tanqisligi, chekish, kofeni haddan tashqari koʻp ichish va harakatsizlik (gipodinamiya).

Son suyagi boʻynining sinishi: Eng ogʻir asorat boʻlib, keksalar orasida oʻlim darajasi yuqoriligining asosiy sabablaridan biridir (bemor toʻshakka mixlanib, pnevmoniya va tromboemboliyadan nobud boʻladi). Kompression nevropatiya: Umurtqalar choʻkishi natijasida orqa miya nerv tomirlarining qisilishi va kuchli, chidab boʻlmas ogʻriqlar. Nogironlik va harakatsizlik: Bemor oʻzini eplay olmay qoladi, harakatlanish qoʻrquvi (kinesiofobiya) paydo boʻladi va hayot sifati keskin tushadi.

I bosqich (Osteopeniya): Suyak rezorbtsiyasi (yemirilishi) hosil boʻlishidan biroz ustun. Suyak zichligi meʼyordan bir oz past (T-mezon -1 dan -2.5 gacha). Tashqi belgilar va ogʻriqlar yoʻq. II bosqich (Yengil osteoporoz): Suyak toʻqimasi toʻsinlari (trabekulalar) yupqalashadi. T-mezon -2.5 dan past. Suyak sinishlari hali yoʻq, lekin suyaklar juda zaiflashgan. III bosqich (Yaqqol osteoporoz): Suyak zichligi kritik darajada past. Umurtqaning birinchi siqilishli (kompression) sinishi sodir boʻladi. Qomat buzilishi aniq koʻrinadi. IV bosqich (Ogʻir osteoporoz): Koʻplab suyak sinishlari (umurtqalar, bilak, son suyagi). Suyaklar hatto yotoqda burilganda ham sinishi mumkin. Bemor keskin nogiron boʻlib qoladi.

Antiresorbtiv dori-darmonlar (Yemirilishni toʻxtatuvchilar): Bifosfonatlar: Alendronat kislotasi (haftasiga 1 marta tabletka) yoki Zolendronat kislotasi (yiliga 1 marta tomchilatib yuboriladi). Monoklonal aksillar: Denosumab (Prolia) — har 6 oyda 1 marta teri ostiga qilinadigan zamonaviy muolaja. Anabolik vositalar (Suyak oʻstiruvchilar): Teriparatid (Forsteo) — yangi suyak toʻqimasi hosil boʻlishini faol ragʻbatlantiradi (ogʻir bosqichlarda). Asosiy qoʻshimchalar: Kalsiy (kuniga 1000-1200 mg) va Vitamin D3 (shifokor tayinlagan davolovchi dozalarda, masalan, 2000-5000 ME) doimiy ravishda beriladi. Jarrohlik (Vertebroplastika): Umurtqa pogʻonasi singanda ogʻriqni qoldirish uchun maxsus tibbiy sement yuborilib, umurtqa mustahkamlanadi. Son suyagi boʻyni singanda metall konstruksiyalar yoki endoprotez qoʻyiladi.

Kalsiyga boy parhez: Yoshlikdan boshlab ratsionga pishloq, tvorog, kunjut, baliq, koʻkatlar va yongʻoqlarni koʻp kiritish. Jismoniy yuklama (Aksial zoʻriqish): Piyoda yurish, zinadan koʻtarilish, gimnastika. Aynan suyakka tushadigan mexanik yuklama suyak hujayralarini mustahkamlanishga majbur qiladi (suzish bu borada kamroq samara beradi). Yomon odatlarni tashlash: Tamaki chekish va alkogol suyakni shakllantiruvchi hujayralarni (osteoblastlar) zaharlaydi. Xavfsiz uy muhiti: Keksa yoshdagi insonlar yiqilib ketmasligi uchun uydagi gilamlar chetini mahkamlash, yorugʻlikni yaxshilash va hammomga maxsus tutqichlar oʻrnatish.