IDIOPATIK INTRAKRANIAL GIPERTENZIYA

Bosh og‘rig‘i: Eng ko‘p uchraydigan belgi (90% holatda). Og‘riq diffuz (butun bosh bo‘ylab), lofillovchi, ertalablariga kuchliroq bo‘ladi va yo‘talganda, egilganda kuchayadi. Ko‘rishning buzilishi: Ko‘z oldi qorong‘ulashishi (ayniqsa, turganda bir necha soniyaga ko‘rmay qolish), ko‘zda narsalarning ikkita bo‘lib ko‘rinishi (diplopiya — VI juft kalla nervi ezilishi tufayli). Pulsatsiyalanuvchi quloq shangillashi: Quloqda yurak urishiga mos keladigan shovqin yoki g‘o‘ng‘illash eshitilishi (venoz sinuslardagi yuqori bosim tufayli). Ko‘rish maydonining torayishi: Dastlab chekka (periferik) ko‘rish qobiliyati yo‘qoladi, davolanmasa, markaziy ko‘rlikka olib keladi.

Semizlik va ortiqcha vazn: Bemorlarning 90% dan ortig‘i ortiqcha vaznli ayollardir. Vaznning keskin ortishi kasallikni qo‘zg‘atadi. Likvor dinamikasining buzilishi: Bosh miya suyuqligining (likvor) haddan tashqari ko‘p ishlab chiqarilishi yoki uning venoz sinuslar orqali so‘rilishining qiyinlashishi. Endokrin va gormonal omillar: Homiladorlik, polikistoz tuxumdon sindromi (SPKSh), ayrim dori vositalari (kontratseptivlar, retinoidlar, tetratsiklin guruhi antibiotiklari, gormonlar).

Qaytmas ko‘rlik (Eng xavfli asorati): Ko‘rish nervining uzoq vaqt siqilib turishi natijasida uning atrofiyasi (gofillanishi) rivojlanadi. Surunkali, chidab bo‘lmas bosh og‘riqlari va doimiy hayot sifatining pasayishi. Uzoq vaqt davomida yuqori dozada siydik haydovchi dorilar ichish natijasida kelib chiqadigan metabolik va elektrolit buzilishlari (masalan, kaliy yetishmovchiligi).

Boshlang‘ich bosqich: Vaqti-vaqti bilan bosh og‘rig‘i paydo bo‘ladi, ko‘z tubida yengil shish belgilari shakllana boshlaydi, lekin ko‘rish hali buzilmagan bo‘ladi. Yorqin klinik bosqich: Bosh og‘riqlari doimiy tus oladi, quloqda pulsli shovqin eshitiladi, ko‘z oldi tez-tez qorong‘ulashadi. Ko‘z tubida yaqqol papilledema (shish) aniqlanadi. Asoratlangan (Terminal) bosqich: Ko‘rish nervining atrofiyasi (o‘lishi) boshlanadi. Ko‘rish maydoni keskin torayadi va qaytmas ko‘rlik xavfi yuzaga keladi.

Konservativ (Dori) davo: Diuretiklar (Siydik haydovchilar): Atsetazolamid (Diakarb) — likvor ishlab chiqarilishini kamaytiruvchi asosiy dori. Zarurat bo‘lsa, unga Furosemid qo‘shiladi. Vazn tashlash: Tana vaznini 5-10% ga kamaytirish likvor bosimini sezarli darajada tushiradi va ko‘pincha remissiyaga olib keladi. Jarrohlik davosi (Dori yordam bermasa va ko‘rish yomonlashsa): Ko‘rish nervi g‘ilofini fenestratsiyasi: Ko‘z sohasidagi bosimni kamaytirish va ko‘rlikning oldini olish uchun. Shuntlash amaliyoti: Likvorni qorin bo‘shlig‘iga yoki yurakka yo‘naltiruvchi shunt qo‘yish (Lumboperitoneal yoki Ventrikuloperitoneal shunt).

Tana vaznini nazorat qilish, semirishga yo‘l qo‘ymaslik (to‘g‘ri ovqatlanish va jismoniy faollik). Kollasuyagi ichki bosimini oshirishi mumkin bo‘lgan dori vositalarini (ayniqsa, gormonal dorilar va ayrim antibiotiklar) shifokor nazoratisiz qabul qilmaslik. IIG tashhisi bor bemorlar uchun — muntazam ravishda (har 1-3 oyda) oftalmolog ko‘rigidan o‘tib, ko‘z tubini nazorat qilib turish.