AYOLLAR BEPUSHTLIGI

Bepushtlikning asosiy va ko‘pincha yagona belgisi — homiladorlikning sodir bo‘lmasligidir. Biroq, uni keltirib chiqargan asosiy kasallikka qarab, ayolda quyidagi alomatlar uchrashi mumkin: Hayz siklining buzilishi: hayzning tartibsizligi, siklning o‘ta uzunligi, hayzning umuman kelmasligi (amenoreya) yoki ajralmalarning o‘ta ko‘p/kamligi. Surunkali og‘riqlar: qorin pastida yoki belda simillagan doimiy og‘riqlar (bu spaykalar, endometrioz yoki surunkali yallig‘lanish belgisi bo‘lishi mumkin). Endokrin belgilar: tana va yuzda ortiqcha tuklar o‘sishi (girsutizm), husnbuzarlar, vaznning keskin ortishi (SPKYA belgilari), tug‘ruqdan tashqari ko‘krakdan sut yoki suyuqlik kelishi (giperprolaktinemiya belgisi).

Ayollar bepushtligining sabablari o‘ta xilma-xil bo‘lib, ko‘pincha bir nechta omillarning birgalikda kelishi kuzatiladi: Nay-peritoneal omil (35-40% holatlarda): bachadon naylarining berkilib qolishi (bitishmalar tufayli) yoki ularning yo‘qligi, shuningdek, yallig‘lanishlar va operatsiyalardan keyin kichik tosda chandiqlar (spaykalar) hosil bo‘lishi. Endokrin (gormonal) omil: tuxumdonlar polikistozi (SPKYA), qalqonsimon bez muammolari, giperprolaktinemiya yoki tuxumdonlar zaxirasining muddatidan oldin tugashi sababli ovulyatsiyaning bo‘lmasligi (anovulyatsiya). Bachadon omili: bachadon rivojlanishidagi tug‘ma nuqsonlar, poliplar, bachadon miomasi yoki bachadon ichidagi bitishmalar (Asherman sindromi). Immunologik omil: ayol organizmida bachadon bo‘yni shilliq qavatida erkak urug‘ini (spermatzoidlarni) o‘ldiradigan antitelolarning ishlab chiqarilishi. Psixogen omil: surunkali stress, ruhiy siqilishlar, tug‘ruqdan qo‘rqish yoki psixologik to‘siqlar. Idiopatik bepushtlik: sababi noma’lum bepushtlik (bunda er ham, xotin ham barcha tahlillardan sog‘lom chiqadi, biroq homiladorlik sodir bo‘lmaydi).

Bepushtlikning o‘zi jismoniy asoratlar keltirib chiqarmaydi, biroq u ayolda og‘ir ruhiy inqirozga sabab bo‘lishi mumkin: depressiya, o‘zini aybdor his qilish, oilaviy kelishmovchiliklar va oilaning buzilib ketishi. Asoratlar davolanish jarayonida uchrashi mumkin: masalan, EKO muolajasida tuxumdonlarning haddan tashqari rag‘batlantirilib yuborilishi (tuxumdonlar giperstimulyatsiyasi sindromi) yoki ko‘p homilali (egizaklar) homiladorlikning kelib chiqishi.

Klinik amaliyotda bepushtlik rivojlanish bosqichlariga bo‘linmaydi, ammo shakllariga ko‘ra tasniflanadi: Absolyut (mutloq) bepushtlik: ayol anatomiyasidagi jiddiy nuqsonlar sababli tabiiy yo‘l bilan homilador bo‘lish imkoniyati butkul istisno etilganda (masalan, bachadon yoki har ikkala bachadon naylarining yo‘qligida). Otnositel (nisbiy) bepushtlik: tegishli dori-darmonlar yoki jarrohlik amaliyotlaridan keyin homilador bo‘lish imkoniyati mavjud bo‘lgan to‘liq davolasa bo‘ladigan holat.

Davolash choralari aniqlangan muammoga qarab har bir ayolga individual tarzda tanlanadi: Gormonal bepushtlikda: UTT (UZI) nazorati ostida maxsus dori-darmonlar (klomifen, gonadotropirlar) yordamida ovulyatsiyani rag‘batlantirish (stimulyatsiya), tana vaznini va qalqonsimon bez gormonlarini me’yorga keltirish. Nay-peritoneal omilda: laparoskopiya operatsiyasini o‘tkazish — naylarning o‘tkazuvchanligini jarrohlik yo‘li bilan tiklash va spaykalarni ajratish. Agar naylar qattiq jarohatlangan yoki ichi suyuqlikka to‘lgan bo‘lsa (gidrosalpinkis), ular olib tashlanadi. Bachadon omilida: gisterorezektoskopiya amaliyoti (mioma, polip yoki bachadon ichidagi to‘siqlarni kesib tashlash). Yordamchi reproduktiv texnologiyalar (YRT): Agar dori-darmonlar yoki operatsiyalar 1–1.5 yil davomida samara bermasa, juftlikka EKO (Ekstrakorporal urug‘lantirish / "gofala bola") usuli tavsiya etiladi. Bunda laboratoriya sharoitida tuxumhujayra urug‘lantirilib, tayyor embrion bachadonga joylashtiriladi.

Kichik tos a’zolarining har qanday yallig‘lanish kasalliklarini o‘z vaqtida va oxirigacha davolash. Spaykalar (chandiqlar) hosil qiluvchi jinsiy infeksiyalardan himoyalanish uchun to‘siq kontratseptivlaridan (prezervativdan) foydalanish. Abortlarga (ayniqsa birinchi homiladorlikda) yo‘l qo‘ymaslik, chunki ular bachadon ichki qavatini jarohatlaydi. Tana vaznini me’yorda saqlash (vaznning o‘ta kamligi ham, semizlik ham ovulyatsiyani to‘xtatib qo‘yadi). Tuxumhujayralar sifatini yomonlashtiradigan tamaki va alkogol mahsulotlaridan butkul voz kechish.