QORIN TIFI

Yashirin (inkubatsion) davri 7 kundan 21 kungacha (o‘rtacha 2 hafta) davom etadi. Kasallik asta-sekin rivojlanadi: Uzoq muddatli isitma: tana harorati 4–5 kun davomida pillapoyasimon (asta-sekin) ko‘tarilib, 39°C–40°C gacha yetadi va haftalab tushmaydi (Vunderlix egri chizig‘i). "Tifoz holat" (Status typhosus): bemorning o‘ta lanj va karaxt bo‘lib qolishi, atrofga mutqalo befarqligi, kunduzi uyquchanlik va kechasi uyqusizlik, alaxsirash kuzatilishi mumkin. Tildagi o‘zgarishlar: til shishgan, o‘rtasi qalin kulrang yoki qo‘ng‘ir karash bilan qoplangan, biroq uning chetlari va uchi toza, och qizil rangda bo‘ladi (tish izlari ko‘rinib turadi). Toshmalar (Rozeolalar): kasallikning 8–10 kunlarida paydo bo‘ladi. Ular qorin va ko‘krakning pastki qismida joylashgan yagona, och pushti rangli dog‘chalar bo‘lib, bosganda yo‘qoladi. Qorin dam bo‘ladi, 2-haftadan boshlab jigar va taloq kattalashgani aniq seziladi. Ich qotishi yoki aksincha, ich ketishi ("no‘xat pyuresi" shaklida) kuzatiladi.

Kasallik qo‘zg‘atuvchisi — Salmonella typhi, harakatchan grammanfiy bakteriyadir. U tashqi muhitga juda chidamli: suvda bir necha oygacha saqlanadi, sut mahsulotlarida esa bemalol ko‘paya oladi. Infeksiya manbai faqat inson (bemor yoki surunkali bakteriya tashuvchi) hisoblanadi. Suv yo‘li: eng asosiy va xavfli yo‘l (ifloslangan suvni ichganda yoki unda cho‘milganda). Bu yo‘l kasallikning ommaviy tarqalishiga sabab bo‘ladi. Oziq-ovqat yo‘li: bakteriya tashuvchi insonlar tayyorlagan va qayta pishirilmaydigan mahsulotlar (sut, salatlar) orqali. Kontakt-maishiy yo‘l: kundalik hayotda ifloslangan qo‘llar va buyumlar orqali.

Qorin tifi asoratlari ko‘pincha kasallikning 3-haftasida rivojlanadi va hayot uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri xavf tug‘diradi: Ingichka ichak yarasining teshilishi (perforatsiya): yaralar tufayli yupqalashgan ichak devori teshiladi, ichak ichidagilar qorin bo‘shlig‘iga to‘kilib, peritonit keltirib chiqaradi. Bu holatda zudlik bilan jarrohlik amaliyoti (operatsiya) o‘tkazilishi shart. Ichakdan qon ketishi: yara tubidagi qon tomirining yemirilishi natijasida yuzaga keladi. Isitmaning to‘satdan tushib ketishi, rang oqarishi, yurak tez urishi (taxikardiya) va qora rangli yopishqoq axlat (melena) kelishi bilan namoyon bo‘ladi. Infeksion-toksik shok.

Kasallik kechishida qat’iy davriylik (haftalar bo‘yicha) kuzatiladi: 1-hafta (Boshlanish davri): bakteriyalar ichakdan limfa tugunlariga, u yerdan esa qonga o‘tadi (bakteriyemiya). Isitma va intoksikatsiya asta-sekin ortib boradi. 2-hafta (Avj olish davri): bakteriyalar qon orqali butun tana a’zolariga tarqalib, ularni zararlaydi. Toshmalar chiqadi, tifoz holat kuzatiladi, jigar va taloq kattalashadi. Ichakdagi limfa tugunlarida (Peyer qatlamchalarida) nekroz (to‘qima o‘lishi) boshlanadi. 3-hafta (Eng xavfli davr): kritik bosqich. Ichakdagi o‘lgan to‘qimalar ko‘chib tushadi va ularning o‘rnida chuqur yaralar hosil bo‘ladi. Bu davr eng xavfli asoratlar berishi bilan ajralib turadi. 4-hafta va undan keyin: simptomlarning pasayishi va ichakdagi yaralarning asta-sekin bitishi (sog‘ayish davri).

Qorin tifi gumon qilingan barcha bemorlar yuqumli kasalliklar shifoxonasiga albatta va qat’iy yotqizilishi shart. Yotoq rejimi: tana harorati butkul normallashganidan keyin ham yana 10–12 kun davomida qat’iy yotoq rejimi buyuriladi. Bemorga birdan turish, o‘tirish, kuchanish mutlaqo taqiqlanadi — bu ichak teshilishiga sabab bo‘lishi mumkin! Etiotrop davolash (Antibiotiklar): uzoq muddat davomida (isitma tushganidan keyin ham yana 10 kun) beriladi. Tanlov preparatlari: Ftorxinolonlar (Tsiprofloksatsin, Levofloksatsin) yoki III avlod sefalosporinlari (Tseftriakson). Parhez (Dieta): ichakni asrovchi parhez (4a-stol, keyinchalik 4-stol). Ichakdagi yaralarga zarar yetkazmaslik uchun taomlar faqat suyuq, yarim suyuq va ezilgan (pyure, elangan sho‘rvalar, kashalar) holatda bo‘lishi kerak. Dezintoksikatsiya: tomirdan tuzli va glyukoza eritmalarini yuborish.

Sanitariya-gigiyena nazorati: ichimlik suvi tarmoqlari, kanalizatsiya tizimlari va ozi-ovqat mahsulotlari sifati ustidan qat’iy nazorat o‘rnatish. Umumiy ovqatlanish xodimlarini tekshirish: oshpazlar, sotuvchilar va suv tizimi xodimlarini muntazam ravishda qorin tifi tashuvchanligiga tekshirib turish. Surunkali tashuvchilar aniqlansa, ozi-ovqat bilan bog‘liq ishlardan chetlashtiriladi. Maxsus profilaktika: emlash (epidemiologik ko‘rsatmalarga ko‘ra hamda ushbu kasallik ko‘p uchraydigan hududlarga boruvchi shaxslarga vaksina qilinadi). Shaxsiy gigiyena: faqat qaynatilgan suv ichish, qo‘llarni doimo yaxshilab yuvish.