Virusli gepatit B — bu gepatit B virusi (HBV) keltirib chiqaradigan va asosan jigarni shikastlaydigan yuqumli kasallik. Bu virus tashqi muhitga va yuqori haroratga oʻta chidamliligi bilan ajralib turadi. Gepatit B oʻtkir yoki surunkali shaklda kechishi mumkin va u oʻz vaqtida davolanmasa, jigar sirrozi hamda saratoniga olib keluvchi asosiy sabablardan biri hisoblanadi. Gepatit C dan farqli oʻlaroq, gepatit B ga qarshi samarali vaksina mavjud.
Virusli gepatit B — bu gepatit B virusi (HBV) keltirib chiqaradigan va asosan jigarni shikastlaydigan yuqumli kasallik. Bu virus tashqi muhitga va yuqori haroratga oʻta chidamliligi bilan ajralib turadi. Gepatit B oʻtkir yoki surunkali shaklda kechishi mumkin va u oʻz vaqtida davolanmasa, jigar sirrozi hamda saratoniga olib keluvchi asosiy sabablardan biri hisoblanadi. Gepatit C dan farqli oʻlaroq, gepatit B ga qarshi samarali vaksina mavjud.
Virusli gepatit B qanday diagnostika qilinadi?
Gepatit B tashxisi maxsus serologik va molekulyar tahlillar yordamida aniqlanadi:
HBsAg (Avstraliya antigeni): Gepatit B ning eng asosiy skrining markeri. Agar u qonda aniqlansa, bu odamda virus borligini koʻrsatadi (oʻtkir yoki surunkali gepatit). Anti-HBs: Virusga qarshi himoya antitelolari. Ular kasallikdan tuzalganlarda yoki vaksina olganlarda ijobiy boʻladi (immunitet borligini koʻrsatadi).
Anti-HBc (IgM va IgG): Kasallikning oʻtkir yoki surunkali ekanligini ajratishga yordam beruvchi antitelolar. PTsR (ПЦР) DNK tahlili: Qonda virusning oʻzini (DNK-sini) va uning miqdoriy yuklamasini aniqlaydi. Davolash samaradorligini baholashda eng asosiy usuldir. Jigar biokimyoviy tahlillari (ALT, AST, bilirubin): Jigar hujayralarining zararlanish darajasini koʻrsatadi. Jigarning elastometriyasi (Fibroskan): Jigardagi fibroz (chandiqlanish) darajasini aniqlash uchun qoʻllaniladi
Virusli gepatit B ning simptomlari qanday?
Kasallik oʻtkir davrda sariqlik bilan yoki sariqliksiz, surunkali davrda esa uzoq vaqt belgisiz kechishi mumkin:
Umumiy holsizlik, tez charchash, mushak va boʻgʻimlarda uchraydigan doimiy simillovchi ogʻriqlar. Ishtahaning pasayishi, koʻngil aynishi, qusish va taʼm bilishning oʻzgarishi.
Oʻng qovurgʻa ostida ogʻirlik va simillovchi noxush sezgi (jigarning kattalashishi hisobiga). Sariqlik belgilari (koʻz oqi va terining sargʻayishi, siydik rangining toʻq pivo rangiga kirishi, najasning oqarishi). Terida toshmalar paydo boʻlishi va qichishish.
Virusli gepatit B ning sabablari qanday
Virus asosan tana suyuqliklari (qon, sperma, qin suyuqligi, soʻlak) orqali va shikastlangan teri yoki shilliq pardalar orqali yuqadi:
Tibbiy va maishiy muolajalar (yaxshi sterillanmagan tibbiy, stomatologik yoki kosmetik asboblar, manikyur, pedikyur, tatuirovka va pirsing asboblari orqali). Himoyalanmagan jinsiy aloqa (virus jinsiy suyuqliklar tarkibida yuqori konsentratsiyada boʻladi). Giyohvandlik vositalarini injeksion yoʻl bilan isteʼmol qilish (umumiy shprits va ignalardan foydalanish). Onadan bolaga (tugʻuruq jarayonida infeksiyalangan onadan bolaga oʻtishi, bu vertikal yoʻl deyiladi). Kundalik maishiy aloqalar (bemor bilan umumiy tish choʻtkasi, ustara (britva) yoki manikyur qaychilaridan foydalanganda).
Virusli gepatit B ning asoratlari qanday?
Surunkali gepatit B davolanmasa va nazorat qilinmasa, vaqt oʻtishi bilan quyidagi ogʻir oqibatlarga olib kelishi mumkin:
Jigar sirrozi (sogʻlom toʻqimalarning chandiqlanishi va jigarning ishdan chiqishi). Gepatotsellular karsinoma (jigar saratoni).
Fulminant (chaqmoq tezligidagi) gepatit: Oʻtkir davrda jigar hujayralarining ommaviy nobud boʻlishi va oʻlimga olib keluvchi jigar yetishmovchiligi (kamdan-kam uchraydi). Gepatit D (Delta) bilan birgalikda superinfeksiya hosil boʻlishi (bu holat jigar yemirilishini oʻta tezlashtiradi).
Virusli gepatit B ning bosqichlari qanday?
Kasallik ikki xil shaklda namoyon boʻladi:
Oʻtkir gepatit B: Virus yuqqandan keyin kasallik keskin boshlanadi. Kattalar orasida oʻtkir gepatit B koʻp hollarda (90-95 foiz) toʻliq sogʻayish va umrbodga immunitet hosil boʻlishi bilan tugaydi.
Surunkali gepatit B: Agar organizm 6 oy ichida virusni yoʻq qila olmasa, kasallik surunkali shaklga oʻtadi. Bu xavf yosh bolalarda yuqori boʻladi (yangi tugʻilgan chaqaloqlarda surunkali shaklga oʻtish xavfi 90 foizgacha yetadi). Surunkali shakl yillar davomida jigar toʻqimasini yalligʻlantirib chandiqlaydi.
Virusli gepatit B qanday davolanadi?
Oʻtkir va surunkali gepatit B ni davolash prinsiplari turlichadir:
Oʻtkir gepatit B: Maxsus virusga qarshi dorilar odatda talab qilinmaydi (agar ogʻir shakli boʻlmasa). Davolash organizmni quvvatlash, toksinlarni haydash (dezintoksikatsiya), parhez (5-sonli parhez) va jigar hujayralarini himoya qilishga (gepatoprotektorlar) qaratiladi. Surunkali gepatit B: Virusni organizmdan butunlay yoʻq qilish juda qiyin, shuning uchun davolashdan maqsad virus koʻpayishini toʻxtatish va jigar tsirrozining oldini olishdir. Buning uchun nukleozid analoglari (Tenofovir, Entekavir) kabi dorilar shifokor nazorati ostida uzoq yillar davomida (baʼzan umrbod) qabul qilinadi.
Virusli gepatit B ning profilaktikasi
Gepatit B ning oldini olishning eng samarali va asosiy usuli — bu emlash (vaksina) hisoblanadi:
Vaksina olish: Gepatit B ga qarshi emlash JSST tavsiyasiga koʻra chaqaloqlarga tugʻilganining dastlabki kunlaridanoq reja asosida qilinadi. Kattalar ham har 10-15 yilda qondagi antitelolar miqdorini tekshirib, qayta emlanishlari mumkin. Tibbiy xavfsizlik: Stomatologiya, goʻzallik salonlari, manikyur va tatuirovka xizmatlarida asboblarning sterilligini qatʼiy nazorat qilish. Shaxsiy gigiyena: Birovning ustarasi, tish choʻtkasi, manikyur qaychilaridan foydalanmaslik.
Himoyalangan jinsiy hayot: Tasodifiy jinsiy aloqalardan qochish va prezervativdan foydalanish.