AORTA ANEVRIZMASI

Anevrizma uzoq vaqt davomida (yillar davomida) hech qanday belgisiz (simptomsiz) rivojlanishi mumkin. Belgilar anevrizma atrofdagi aʼzolarni siqa boshlaganda paydo boʻladi: Koʻkrak aortasi anevrizmasida: Toʻsh ortida yoki kuraklar orasida doimiy simillovchi ogʻriq, traxeya siqilishi hisobiga quruq yoʻtal, qiziloʻngach siqilishi sababli yutishga qiynalish (disfagiya), ovoz qaytuvchi nerf siqilganda ovoz boʻgʻilishi. Qorin aortasi anevrizmasida: Qorinda, kindik atrofida kuchli pulsatsiya (yurak urishini seziş), belga va chov sohasiga beruvchi doimiy toʻp ogʻriq. Yorilish (Ruptura) belgilari: Toʻsatdan chidab boʻlmaydigan, xuddi pichoq urgandek yirtuvchi ogʻriq, qon bosimining keskin tushib ketishi, sovuq ter, hushdan ketish va shok.

Ateroskleroz (Eng koʻp uchraydigan sabab): Aorta devorida xolesterin blyashkalari toʻplanib, uning elastik qavatini yemirishi va zaiflashtirishi. Arterial gipertenziya: Yuqori qon bosimi aorta devoriga doimiy kuchli zarba berib, uni choʻzilishga majbur qiladi. Genetik kasalliklar (Biriktiruvchi toʻqima patologiyalari): Marfan sindromi yoki Eler-Danlos sindromi bor bemorlarda tugʻma tomir devori sustligi boʻladi. Yalligʻlanish va infeksiyalar: Sifilis (zahm), oʻziga xos boʻlmagan aortoarteriit (Takayasu kasalligi). Travmalar: Avtohalokat yoki balandlikdan yiqilganda koʻkrak qafasining qattiq zarba yeyishi.

Aorta yorilishi va ichki qon ketish: Eng dahshatli asorat boʻlib, bir necha daqiqa ichida massiv qon yoʻqotish va oʻlimga olib keladi. Tromboemboliya: Anevrizma qopida qon aylanishi sekinlashgani sababli devoriy tromblar hosil boʻladi. Ularning uzilib ketishi oyoq arteriyalari, buyrak yoki ichak tomirlari tiqilishig (ishemiyaga) sabab boʻladi. Atrofdagi aʼzolarning nekrozi: Yirik tomirlarning siqilishi hisobiga ulardan chiquvchi tarmoqlarda qon kamayishi (masalan, orqa miya insulti yoki buyrak yetishmovchiligi).

I bosqich: Asimptomatik (Belgisiz yoki Yashirin) bosqich: Aorta devori kengayishni boshlagan, biroq uning oʻlchami hali juda katta emas va atrofdagi aʼzolarni qisib qoʻymagan. Bemor hech qanday shikoyat qilmaydi. Anevrizma boshqa kasalliklar sababli UZI, KT yoki rentgen qilinganda tasodifan aniqlanadi. II bosqich: Simptomatik (Klinik belgilar namoyon boʻlish) bosqich : Anevrizma hajmi kattalashib, atrofidagi nerv poyalari, qon tomirlar va aʼzolarni (qiziloʻngach, traxeya, umurtqa pogʻonasi) siqa boshlaydi. Joylashgan oʻrniga qarab belgilar beradi: Toʻsh ortida yoki kuraklar orasida doimiy simillovchi, lofildovchi ogʻriq, quruq yoʻtal, ovoz boʻgʻilishi. Kindik atrofida kuchli pulsatsiya (yurak urishi) sezilishi, belga beruvchi ogʻriq. III bosqich: Asoratlanish (Yorilish xavfi yuqori) bosqich:Anevrizma qopining devori haddan tashqari yupqalashib ketgan va u oʻta kritik oʻlchamlarga yetgan (odatda 5.5–6 sm dan yuqori). Ogʻriqlar intensivlashadi va doimiy tus oladi. Aorta devorining qatlamlanishi (disseksiyasi) boshlanishi mumkin, bunda bemor koʻkrak yoki qornida xuddi pichoq sanchgandek oʻtkir, chidab boʻlmaydigan yirtuvchi ogʻriqni his qiladi. IV bosqich: Terminal (Yorilish va gemorragik shok) bosqich: Aorta devorining butunlay yirtilishi va qonning koʻkrak/qorin boʻshligʻiga, perikard qopiga yoki plevraga massiv quyilishi. Toʻsatdan hushdan ketish, qon bosimining keskin tushib ketishi (kollaps), sovuq ter, oʻta ogʻir shok holati.

Kuzatuv va Konservativ taktika: Agar anevrizma diametri 5 sm dan kichik boʻlsa va bemorni bezovta qilmasa, har 6 oyda KT/UZI qilinadi. Qon bosimi Beta-blokatorlar yordamida qatʼiy nazorat qilinadi (puls va bosimni tushirish aorta devoriga yuklamani kamaytiradi) va xolesterinni tushirish uchun statinlar beriladi. Jarrohlik amaliyoti (Operatsiya): Agar anevrizma 5-5.5 sm dan katta boʻlsa, yoki 6 oy ichida 0.5 sm dan tez oʻssa, operatsiya shart. Usullari: Ochiq operatsiya: Kengaygan aorta qismi kesib tashlanadi va oʻrniga sunʼiy sintetik protez (naycha) tikiladi. * EVAR / TEVAR (Endovaskulyar usul): Son arteriyasi orqali aorta ichiga maxsus gʻilof-toʻr — Stent-graft kiritiladi. U anevrizma ichidan oʻtib, qon oqimini oʻz ichiga oladi va zaif devorga qon bosimi urilishini toʻxtatadi (kesishlarsiz bajariladi).

Qon bosimini doimiy nazorat qilish: Gipertoniya bilan ogʻruvchi bemorlar dorilarini oʻz vaqtida ichishlari shart. Chekishni mutloq tashlash: Tamaki tutuni aorta devoridagi elastik toʻqimalarni yemiruvchi eng asosiy tashqi omildir. Aterosklerozga qarshi kurash: Yogʻli taomlarni kamaytirish, xolesterin miqdorini nazorat qilish va faol turmush tarzi. Skrining: 65 yoshdan oshgan, uzoq vaqt chekkan erkaklar hayotida kamida bir marta qorin aortasini UZI tekshiruvidan oʻtkazishlari tavsiya etiladi.