MAKULADISTROFIYA

Toʻgʻri chiziqlarning (masalan, devor burchaklari, varoqdagi chiziqlar) egri-bugri yoki toʻlqinsimon boʻlib koʻrinishi (eng birinchi va muhim belgi). Koʻrish maydonining qoq markazida qorongʻu, gʻira-shira dogʻ yoki "koʻr zona" (skotoma) paydo boʻlishi. Kitob oʻqish, matnlarni ilgʻash yoki mayda detallar bilan ishlashda yorugʻlik yetishmasligi hissi, harflarning xiralashib ketishi. Odamlarning yuz tuzilishini ajratishda qiyinchilik (yuzning markazi koʻrinmaydi, faqat quloqlari yoki sochi koʻrinishi mumkin). Ranglar jilosini va kontrastni his qilishning pasayishi (ranglar xira, oʻchgan boʻlib koʻrinadi).

Yosh omili: Kasallik asosan 50-60 yoshdan oshgan insonlarda rivojlanadi (yosh oʻtishi bilan toʻr parda toʻqimalarining qarishi). Genetika (Irsiyat): Oilada makuladistrofiyaga chalingan yaqin qarindoshlarning mavjudligi xavfni keskin oshiradi. Tamaki chekish: Retinaga zaharli taʼsir koʻrsatib, mikrosirkulyatsiyani buzadi va kasallik xavfini 2-3 barobarga oshiradi. Yurak-qon tomir kasalliklari: Arterial gipertenziya va ateroskleroz tufayli koʻz tubi tomirlarida qon aylanishining yomonlashishi. Ultrabinafsha nurlar: Koʻzlarni quyosh nurlaridan himoya qilmaslik (quyoshga koʻp qarash). Notoʻgʻri ovqatlanish: Antioksidantlar va vitaminlar (lyutein, zeaksantin) yetishmasligi.

Makuladistrofiya toʻliq koʻrlikka (mutloq qorongʻulikka) olib kelmaydi, chunki periferik koʻrish qoladi. Biroq, markaziy koʻrishning chandiqlanishi sababli toʻliq yoʻqolishi bemorni mustaqil harakat qilish, odamlarni tanish va oʻz-oʻziga xizmat koʻrsatish baxtidan mahrum qilib, chuqur nogironlikka sabab boʻladi.

Quruq (atrofik) shakli: Eng koʻp tarqalgan turi (85-90% holatlar). Sekinlik bilan rivojlanadi. Makula ostida toʻqima almashinuvi qoldiqlari — druzalar (sargʻish dogʻlar) toʻplanadi va toʻr parda hujayralari asta-sekin nobud boʻladi (atrofiyaga uchraydi). Hoʻl (eksudativ / neovaskulyar) shakli: Kamroq uchraydi (10-15%), lekin juda xavfli va tezkor. Kislorod ochligi tufayli toʻr parda ostida patologik (yangi, nuqsonli) qon tomirlar oʻsa boshlaydi. Ulardan suyuqlik va qon sizib chiqib, makulani shishiradi va tezda chandiqlaydi. Koʻrish qobiliyati bir necha hafta ichida keskin tushib ketishi mumkin.

Quruq shaklida: Maxsus vitamin komplekslari (AREDS va AREDS2 formulalari: Lyutein, Zeaksantin, Sink, C va E vitaminlari) kasallikning hoʻl shaklga oʻtishini va rivojlanishini sekinlashtiradi. Hoʻl shaklida (Anti-VEGF terapiya): Asosiy davo usuli. Koʻz ichiga (shishasimon tanaga) patologik tomirlar oʻsishini bloklovchi dorilar (Eylea, Lucentis, Avastin) yuboriladi. Muolajalar shishni qaytaradi va koʻrishni saqlab qoladi. Fotodinamik terapiya va Lazer muolajalari: Ayrim oʻziga xos holatlarda patologik tomirlarni lazer nuri yordamida jilovlash uchun qoʻllaniladi.

50 yoshdan oshgandan keyin har yili kamida 1 marta oftalmolog koʻrigidan oʻtish. Tamaki chekishni butkul tashlash (retina salomatligi uchun eng muhim qadam). Quyoshli kunlarda koʻzlarni ultrabinafsha (UV) nurlardan himoya qiluvchi sifatli quyosh koʻzoynaklarini taqish. Antioksidantlarga boy parhez: koʻkatlar (ismaloq, kofis), baliq mahsulotlari (Omega-3) va meva-sabzavotlarni koʻproq isteʼmol qilish. Qon bosimi va qondagi xolesterin miqdorini doimiy nazorat qilish.