GIYEN-BARRE SINDROMI

Simmetrik holsizlik: Dastlab oyoq panjalarida boshlanib, keyin bamisoli yuqoriga ko‘tariladi (boldir, son, qo‘llar va tana mushaklariga). Sezgi buzilishi: Oyoq va qo‘l barmoqlarida chumoli yurgandek his qilish (paresteziya), uvishish yoki og‘riq. Reflekslarning yo‘qolishi: Shifokor nevrologik bolg‘acha bilan urganda pay reflekslarining umuman chaqirilmasligi (arefleksiya). Vegetativ buzilishlar: Qon bosimining keskin o‘ynashi, yurak urishining tezlashishi (taxikardiya) yoki sekinlashishi, peshob tutilishi. Og‘ir hollarda: Yutunish, gapirish va ko‘z harakatlarining buzilishi.

Kasallik trigger (qo‘zg‘atuvchi) omildan 1–3 hafta o‘tgach boshlanadi. Immun tizimi infeksiyaga qarshi kurashaman deb adashib periferik nervlarni va ularning miyelin qobig‘ini yo‘q qila boshlaydi (molekulyar mimikriya). Boshqa infeksiyalar: Eng ko‘p uchraydigan sabab — Campylobacter jejuni bakteriyasi (oshqozon-ichak infeksiyasi). Shuningdek, sitomegalovirus, Epshteyn-Barr virusi, gripp va COVID-19 ham sabab bo‘lishi mumkin. Kam hollarda: Jarrohlik amaliyotlari yoki jarohatlardan keyin.

Nafas mushaklari falajlanishi: GBS bo‘lgan bemorlarning taxminan 20-30 foizida nafas mushaklari ishdan chiqadi va ular Sun'iy Nafas Berish Apparatiga (OIV/IVL) muhtoj bo‘ladi. Yurak-qon tomir asoratlari: Aritmiyalar, qon bosimining keskin ko‘tarilib yoki tushib ketishi natijasida kelib chiqadigan xavflar. Tromboemboliya: Oyoqlar qimirlamay yotishi oqibatida tomirlarda tromb hosil bo‘lishi va uning o‘pkaga ketib qolishi. Qoldiq asoratlar: Ayrim bemorlarda (10-15%) kasallikdan keyin ham oyoq-qo‘llarda yengil holsizlik yoki uvishish butun umrga qolib ketishi mumkin.

O‘tkir davr (Progressiya): Simptomlar kundan-kunga yomonlashib boradi. Bu davr odatda 2 haftadan 4 haftagacha davom etadi. Maksimal falajlik shu davrda kuzatiladi. Plato (Plato davri): Kasallik rivojlanishdan to‘xtaydi va simptomlar bir xil darajada barqaror turadi. Bir necha kundan bir necha haftagacha davom etishi mumkin. Tiklanish (Reabilitatsiya) davri: Nerv tolalari sekin-asta qayta tiklanadi. Bu davr bir necha oydan 1-2 yilgacha davom etishi mumkin. Bemorgan sabr va doimiy mashqlar talab etiladi.

Asosiy patogenetik davo: Plazmaferez: Qon plazmasini periferik nervlarni zararlaëtgan zararli antitellardan tozalash. Intravenoz Immunoglobulin (IVIG): Sog‘lom donorlardan olingan immunoglobulin yuboriladi, u patologik antitellarni bloklaydi. Simptomatik davo: Og‘riq qoldiruvchi dorilar, trombozning oldini olish uchun antikoagulyantlar (Geparin, Fraksiparin). Reabilitatsiya: Massaj, davolash jismoniy tarbiyasi (DJT), fizioterapiya.

Maxsus profilaktikasi (vaksinasi yoki dorisi) yo‘q. Umumiy tavsiyalar immun tizimini keskin reaksiyalardan asrashga qaratilgan: Oshqozon-ichak infeksiyalarining oldini olish (giyenik qoidalarga amal qilish, go‘sht mahsulotlarini yaxshi pishirish). Muntazam ravishda immunitetni chiniqtirish. Virusli kasalliklarni vaqtida va shifokor nazoratida davolash.