SHIGELLOZ

Yashirin (inkubatsion) davri bir necha soatdan 7 sutkagacha (o‘rtacha 2–3 kun) davom etadi. Kasallik keskin boshlanadi: Tana haroratining 38°C–39°C gacha ko‘tarilishi, qaltirash, bosh og‘rig‘i va kuchli holsizlik. Qorinda tutib-tutib og‘rish , asosan qorinning chap pastki qismida (sigmasimon ichak proeksiyasida) kuchli bo‘ladi. Tenezmlar: hojatga borishga bo‘lgan soxta va o‘ta og‘riqli qisishlar (orqaga kuchanish), hojatdan keyin ham yengillik hissi bo‘lmaydi. O‘ziga xos ich kelishi: dastlab oddiy axlat keladi, keyinchalik u kamayib, suyuqlashadi va o‘z shaklini yo‘qotib, "rektal tupuk" ko‘rinishini oladi (axlat bo‘lmaydi, faqat quyuq shilliq va qon aralashmasidan iborat bo‘ladi). Ich kelishi sutkasiga 10–20 martagacha va undan ham ko‘p bo‘lishi mumkin.

Kasallikni Shigella turkumidagi bakteriyalar keltirib chiqaradi (4 ta asosiy turi mavjud: S. dysenteriae, S. flexneri, S. boydii, S. sonnei). Infeksiya manbai faqat inson — bemor yoki sog‘lom bakteriya tashuvchi hisoblanadi. Yuqish yo‘llari: Suv yo‘li: ko‘pincha Fleksner shigellalariga xos bo‘lib, ochiq yoki ifloslangan suvlarni qaynatmay ichganda yuqadi. Ozi-ovqat yo‘li: ko‘proq Zonne shigellalarida uchraydi (zararlangan sut, sut mahsulotlari, salatlar orqali). Kontakt-maishiy yo‘l: iflos qo‘llar, eshik dastalari, o‘yinchoqlar va idish-tovoqlar orqali. Bakteriyalarni tarqatishda pashshalarning roli o‘ta katta.

Infeksion-toksik shok: bakteriyalardan ajralgan o‘ta kuchli toksinlar (ayniqsa Shiga toksini) qonga ko‘p miqdorda o‘tishi oqibatida. To‘g‘ri ichak shilliq qavatining tashqariga chiqib (shishib) qolishi (doimiy og‘riqli kuchanishlar sababli, ko‘proq yosh bolalarda kuzatiladi). Ichakdan qon ketishi yoki ichakdagi yaralarning teshilishi (perforatsiya) natijasida peritonit rivojlanishi. Reyter sindromi (bo‘g‘imlar, ko‘z shilliq qavati va siydik yo‘lining birgalikda yallig‘lanishi) — kasallikdan keyingi autoimmun asorat.

Kolitik shakli: klassik variant bo‘lib, bunda aynan yo‘g‘on ichak maksimal darajada zararlanadi (belgilari yuqorida keltirilgan). Gastroenterokolitik shakli: xuddi ovqatdan zaharlanish kabi boshlanadi — ko‘p qusish, suvsimon ich ketishi kuzatiladi, faqat 2–3 kunga kelib qorinning chap tomonida og‘riq va axlatda qon paydo bo‘ladi. Surunkali shigelloz: agar kasallik 3 oydan ortiq davom etsa, ushbu tashxis qo‘yiladi (doimiy yoki vaqti-vaqti bilan qo‘zg‘aluvchi shaklda kechishi mumkin).

O‘rta va og‘ir shakldagi bemorlar faqat va faqat yuqumli kasalliklar shifoxonasida davolanadi. Etiotrop davolash (Antibiotiklar): Salmonellozdan farqli o‘laroq, shigellozda antibiotiklar majburiy hisoblanadi, chunki bakteriyalar ichak devorini qattiq jarohatlaydi. Ftorxinolonlar (Tsiprofloksatsin) yoki Sefalosporinlar buyuriladi. Dezintoksikatsiya va Regidratatsiya: Ko‘p miqdorda tuzli eritmalar (Regidron) ichirish yoki og‘ir holatlarda tomirdan tomchilab suyuqliklar quyish. Sorbentlar: Shilliq ostidagi toksinlarni bog‘lash uchun Smekta, Polisorb dori vositalari beriladi. Parhez (Dieta): Qat’iy parhez (4-stol) — xom sabzavot va mevalar, sut, yog‘li va achchiq taomlar butkul cheklanadi. Suvda pishgan bo‘tqalar (kasha), qotgan non (suxari) va yog‘siz bulyonlar ruxsat etiladi. Taqiq: O‘zboshimchalik bilan Loperamid (Imodium) dori vositasini ichish mutlaqo taqiqlanadi! U ichak harakatini to‘xtatib qo‘yadi, natijada bakteriya toksinlari tashqariga chiqmay, ichakda so‘riladi va organizmning og‘ir zaharlanishiga olib keladi.

Har gal ovqatlanishdan oldin va hojatxonadan keyin qo‘llarni sovunlab yaxshilab yuvish. Faqat qaynatilgan yoki qadoqlangan (butilkadagi) toza suvlarni ichish. Meva, sabzavot va ko‘katlarni oqar suvda yaxshilab yuvish, imkon qadar ustidan qaynoq suv (kipyatok) yugurtirish. Ozi-ovqat mahsulotlarini pashshalardan himoya qilish (maxsus to‘rlar va yopiq idishlardan foydalanish). Sut mahsulotlarining sifatiga e’tibor berish (ko‘chalarda, noaniq sharoitda sotiladigan sutlarni qaynatmasdan iste’mol qilmaslik).