BACHADON BO'YNI SARATONI

Boshlang‘ich bosqichlarda (shu jumladan rak oldi holati — displaziyada) bachadon bo‘yni saratoni hech qanday belgi bermaydi. Alomatlar shish yara hosil qilib, to‘qimalarning chuqur qatlamlariga o‘sa boshlagandagina paydo bo‘ladi: Kontaktli qon ketishlar: jinsiy aloqadan, ginekolog ko‘rigidan yoki qinni chaygandan (sprintsevaniya) keyin qonli ajralmalar kelishi. Hayzlar oralig‘ida yoki menopauza (klimaks) davridagi ayollarda to‘satdan qon ketishi. Suvsimon, suyuq ajralmalar: ko‘p miqdordagi shaffof yoki sarg‘ish ajralmalar bo‘lib, shish parchalana boshlagach, ular o‘ta yoqimsiz, sassiq hid kasb etadi. Kechki bosqichlarda: qorin pastida va belda og‘riqlar, oyoqlarning shishishi, peshob chiqarishning buzilishi (shish qo‘shni a’zolarni qisib qo‘yganda).

Odam papillomasi virusi (OPV / VPCh): Saraton holatlarining 95-99 foizida yuqori onkogen guruhga mansub OPV turlari (ayniqsa 16, 18, 31, 33, 45 turlar) sababchi bo‘ladi. Virus hujayralar ichida yillab yashab, ularni asta-sekin mutasiyaga uchratadi. Xavf omillari: Jinsiy hayotni barvaqt boshlash (17-18 yoshgacha epiteliy hali to‘liq shakllanmagan bo‘ladi), jinsiy sheriklarning tez-tez almashishi, tamaki chekish (toksinlar bachadon bo‘ynining mahalliy immunitetini pasaytiradi), boshqa JBYU (xlamidioz, gerpes), tug‘ruq va abortlarning ko‘p bo‘lishi (shikastlanishlar), shuningdek, immun tanqisligi holatlari (OIV).

O‘lim holati: Davolanmagan taqdirda, saraton organizmning butkul holsizlanishi (kaxeksiya), rak intoksikatsiyasi yoki buyrak yetishmovchiligi oqibatida bemorning o‘limiga olib keladi. Farzand ko‘rish qobiliyatining yo‘qolishi: Katta hajmdagi operatsiyalar va nur terapiyasi ayolni farzand ko‘rish baxtidan mahrum qiladi hamda muddatidan oldin sun’iy klimaksni keltirib chiqaradi. Qo‘shni a’zolarga o‘sma o‘sib kirishi natijasida qin bilan to‘g‘ri ichak yoki qovuq o‘rtasida teshiklar (oqma yaralar / svishlar) hosil bo‘lishi (bemor uchun o‘ta azobli holat). Parchalanayotgan o‘smadan hayot uchun xavfli bo‘lgan kuchli qon ketishlar.

Rak oldi holati (Displaziya / CIN): Hujayralar strukturasining o‘zgarishi. 3 ta darajaga bo‘linadi. CIN 3 — bu amalda "joyidagi saraton" (carcinoma in situ) bo‘lib, o‘zgargan hujayralar hali yuzaki qatlamdan ichkariga o‘tib ulgurmagan bo‘ladi. I bosqich: Shish faqatgina bachadon bo‘ynining o‘zida joylashgan bo‘ladi. II bosqich: Shish bachadon bo‘ynidan tashqariga chiqadi, biroq kichik tos devorlariga va qinning pastki uchdan bir qismiga hali yetib bormagan bo‘ladi. III bosqich: O‘sma tos devorlariga o‘sib kiradi, qinning pastki qismini zararlaydi yoki peshob yo‘llarini qisib, buyraklar faoliyatini buzadi. IV bosqich: O‘sma qovuqqa, to‘g‘ri ichakka o‘sib kiradi yoki uzoq a’zolarga (o‘pka, jigar, suyaklarga) metastaz beradi.

Rak oldi (CIN 2-3) yoki mikroinvaziv (o‘ta kichik) saraton bosqichida: A’zoni saqlab qoluvchi operatsiya — bachadon bo‘yni konizatsiyasi (zararlangan qismni konus shaklida kesib olish) bajariladi. Ayol butkul sog‘ayadi va kelgusida farzand ko‘rish qobiliyatini saqlab qoladi. I-II bosqichlarda: Radikal operatsiya o‘tkaziladi — bachadon bo‘yni, ortiqlari (tuxumdonlar) va atrofidagi limfa tugunlari bilan birgalikda butunlay olib tashlanadi (Vertgeym operatsiyasi). Ba'zan davoga nur terapiyasi ham qo‘shiladi. III-IV bosqichlarda: Jarrohlik amaliyoti ko‘pincha samara bermaydi. Davolashning asosiy usuli saraton hujayralarini yo‘q qilish va shishni kichraytirishga qaratilgan ximiyaterapiya (kimyoviy dori) va nur terapiyasi (braxiterapevtik nur berish) hisoblanadi.

Bachadon bo‘yni saratoni — bu deyarli 100% holatda oldini olish mumkin bo‘lgan yagona saraton turidir. Birlamchi profilaktika (Vaksina olish): OPV (VPCh) virusiga qarshi emlanish (Gardasil, Tservariks vaksinalari). Emlashni jinsiy hayot boshlanishidan oldin, ya'ni 9-14 yoshdagi qizlar (va o‘g‘il bolalar) oralig‘ida o‘tkazish o‘ta yuqori samara beradi, biroq katta yoshdagi ayollar uchun ham foydalidir. Ikkilamchi profilaktika (Skrining): Yilda bir marta ginekolog ko‘rigidan o‘tib, PAP-test (sitologiya) topshirish. Bu kasallikni hali u saratonga aylanmagan displaziya bosqichida aniqlash va 15 daqiqalik muolaja bilan butkul davolash imkonini beradi. Prezervativlardan foydalanish, tamaki chekishni tashlash hamda har qanday yallig‘lanish (kolpit, eroziya) jarayonlarini o‘z vaqtida shifokor nazoratida davolash.