MOYAK BURALISHI

To‘satdan boshlanadigan kuchli og‘riq: Yorg‘oqda, chov sohasida va qorin pastida paydo bo‘ladi. Shish va qizarish: Zararlangan tomondagi yorg‘oq tez fursatda shishib, qizarib yoki ko‘karib ketadi. Moyakning yuqoriga ko‘tarilishi: Buralgan moyak sog‘lom tomondagiga qaraganda yuqoriroq joylashadi va gorizontal holatga o‘tib qolishi mumkin. Vegetativ belgilar: Kuchli og‘riq sababli ko‘ngil aynishi, qusish, bosh aylanishi va tana haroratining ko‘tarilishi. Kremaster refleksining yo‘qolishi (sonning ichki qismi silanganda moyakning yuqoriga ko‘tarilmasligi).

Anatomik moyillik: Moyak va uning qobiqlari o‘rtasidagi bog‘liqlikning tug‘ma zaifligi ("qo‘ng‘iroq tili" anomaliyasi), buning natijasida moyak yorg‘oq ichida erkin aylanib qolishi mumkin. Jismoniy travma: Yorg‘oq sohasiga zarba berilishi yoki lat yeyish. Kremaster refleksining keskin qisqarishi: Moyakni ko‘taruvchi mushakning birdaniga, kuchli qisqarishi (sovuq qotganda, kuchli jismoniy zo‘riqishda, to‘satdan harakat qilganda yoki tushda). Gormonal o‘zgarishlar: O‘smirlik davrida moyaklarning tez o‘sishi.

Moyak atrofiyasi va nekrozi: Organ to‘qimalarining o‘lishi. Bepushtlik: Bitta moyak olib tashlanganda ham fertillik kamayishi mumkin. Bundan tashqari, organizm o‘zining jarohatlangan moyak to‘qimalariga qarshi antitelolar ishlab chiqara boshlaydi (autoimmun bepushtlik) va bu sog‘lom moyakka ham zarar yetkazadi. Kosmetik va psixologik nuqson: Bir tomonlama moyak yo‘qligi sababli kelib chiqadigan stress.

Ilk bosqich (0–6 soat): Ishemiya (qonsizlanish) endi boshlanadi. Agar ushbu muddat ichida operatsiya qilinsa, moyakni saqlab qolish imkoniyati 90–100% ni tashkil etadi. O‘rta bosqich (6–12 soat): Moyak to‘qimalarida qaytmas o‘zgarishlar boshlanadi, shish kuchayadi. Saqlab qolish imkoniyati 50% gacha pasayadi.Kechki bosqich (12–24 soat va undan ko‘p): Moyak nekrozi (gangrena) rivojlanadi. Organ funksiyasini tiklash imkoni deyarli qolmaydi (10% dan kam), ko‘pincha uni olib tashlash talab etiladi.

Konservativ (Yopiq) detorziya: Ba’zida shifokor operatsiyadan oldin qo‘l yordamida yorg‘oq ustidan moyakni teskari tomonga burib, qon aylanishini tiklashga urinib ko‘radi. Ammo bu muvaffaqiyatli bo‘lsa ham, keyinchalik baribir operatsiya talab qilinadi. Jarrohlik amaliyoti (Shoshilinch operatsiya): Yorg‘oq kesiladi va buralgan urug‘ tizimchasi ochib yuboriladi (to‘g‘rilanadi). Moyakning rangi va qon aylanishi kuzatiladi (issiq fizrastvor qo‘yib kutiladi). Agar moyak tirik bo‘lsa: U yorg‘oq devoriga tikib qo‘yiladi (orxipeksiya), bu keyinchalik qayta buralishning oldini oladi. Profilaktika uchun ko‘pincha ikkinchi (sog‘lom) moyak ham fiksatsiya qilinadi. Agar moyak nobud bo‘lgan bo‘lsa (nekroz): Infeksiya va autoimmun jarayonlar kelib chiqmasligi uchun u olib tashlanadi (orxektomiya). Keyinchalik kosmetik maqsadlarda protez qo‘yish mumkin.

Tug‘ma anatomik nuqsonlar (masalan, moyakning o‘z vaqtida yorg‘oqqa tushmasligi – kriptorxizm) aniqlanganda, urolog tavsiyasi bilan o‘z vaqtida operativ fiksatsiya (orxipeksiya) qildirish. Sport mashg‘ulotlari va xavfli jismoniy mehnat davomida yorg‘oqni himoya qiluvchi maxsus bandaj yoki kiyimlardan foydalanish. Yorg‘oqda har qanday kutilmagan og‘riq paydo bo‘lganda, vaqtni o‘tkazmasdan shoshilinch ravishda shifokorga murojaat qilish.