Kriptorkhizm

Kriptorxizmni ko‘pincha tug‘ruqxonadayoq yoki pediatrning birinchi ko‘rigida payqashadi: yorg‘oqda bitta yoki ikkala moyak yo‘q. Ko‘p ota-onalar «o‘zi tushadi» deb umid qilib, shifokorga borishni kechiktiradi. Qachon haqiqatan kutish mumkin, qachon operatsiya kerak, nima uchun kechikmaslik muhim va Toshkentda kriptorxizmni davolash qancha turishini ko‘rib chiqamiz.

Kriptorxizm nima

Ona qornida rivojlanish davrida moyaklar qorin bo‘shlig‘ida shakllanadi va tug‘ilishgacha chov kanali orqali yorg‘oqqa tushadi. Agar bu yo‘l oxirigacha bosib o‘tilmasa, moyak qorinda, chov kanalida yoki yorg‘oq kirish qismida qoladi — bu kriptorxizm. U muddatida tug‘ilgan o‘g‘il bolalarning taxminan 3 foizida va chala tug‘ilganlarning 30 foizigachasida uchraydi. Bir qism bolalarda moyak hayotning dastlabki 3–6 oyida o‘zi tushadi; 6 oydan keyin bu kam uchraydi.

Kriptorxizm turlari

• paypaslanadigan moyak — chov kanalida yoki yorg‘oq kirishida qo‘lga unnaydi;
• paypaslanmaydigan — qorin bo‘shlig‘ida yoki umuman yo‘q; izlash uchun laparoskopiya qo‘llaniladi;
• ektopiya — moyak noodatiy joyga (oraliq, son, qov) ketgan;
• soxta kriptorxizm (retraktil moyak) — moyak sovuq yoki tegishdan vaqtincha yuqoriga tortiladi, lekin yorg‘oqqa oson tushadi. Bu me’yor varianti, faqat shifokor nazorati kerak.

Kriptorxizm nimasi bilan xavfli

Yorg‘oqda harorat tanadagidan 2–3 °C past, bu moyakning normal rivojlanishi uchun zarur. Chov yoki qorinda qolgan moyak qiziydi: spermatozoidlar ishlab chiqarilishi uchun javob beradigan hujayralar yetilishi buziladi. O‘z vaqtida davolanmasa, erkak bepushtligi, kattalikda moyak o‘smasi, moyak buralishi va ko‘pincha kriptorxizm bilan birga keladigan chov churrasi xavfi oshadi. Psixologik jihat ham muhim — o‘smir o‘z tanasidan uyalishi mumkin.

Diagnostika

Asosiy usul — bolalar jarrohi yoki urologning iliq xonada, yotgan va o‘tirgan holatdagi ko‘rigi. Yorg‘oq va chov kanallari UTT moyakni chovda topish, o‘lchami va qon oqimini baholashga yordam beradi, lekin qorin bo‘shlig‘idagi moyakni har doim ko‘ravermaydi. Paypaslanmaydigan moyakda «oltin standart» — diagnostik laparoskopiya, u darhol davolovchiga aylanishi mumkin. Ikki tomonlama paypaslanmaydigan kriptorxizmda gormonal va genetik tekshiruvlar tayinlanadi.

Operatsiyasiz davolash

6 oylikkacha (chala tug‘ilganlikni hisobga olgan holda) bola kuzatiladi: moyak o‘zi tushishi mumkin. Retraktil moyakda davolash kerak emas — o‘smirlik yoshigacha yiliga bir marta ko‘rik yetarli. Asosiy usul sifatida gormonal terapiya bugun kam qo‘llaniladi: samaradorligi past, zamonaviy tavsiyalar operatsiyani afzal ko‘radi. Agar 6 oydan keyin moyak yorg‘oqda bo‘lmasa, kutishning hojati yo‘q.

Kriptorxizm operatsiyasi

Operatsiya — orxipeksiya 6 oydan 12 oygacha, kechi bilan 18 oylikkacha o‘tkazish tavsiya etiladi. Jarroh chovdagi kichik kesik orqali moyak va uning tomirlarini bo‘shatadi, yondosh churrani yopadi va moyakni yorg‘oqqa mahkamlaydi. Moyak baland joylashganda laparoskopiya, ba’zan ikki bosqichda (Fauler–Stivens operatsiyasi) qo‘llaniladi. Aralashuv turlari haqida batafsil — kriptorxizmni jarrohlik yo‘li bilan davolash sahifasida. Agar moyak yo‘q yoki yashovchan bo‘lmasa, o‘smirlik yoshida protez qo‘yish mumkin.

Toshkentda kriptorxizmni davolash narxlari

Clindoc’dagi klinikalar narxlari, 2026-yil oktabr holatiga:

Clindoc’da bolalar jarrohi yoki bolalarni qabul qiluvchi urolog konsultatsiyasi — 200 000 so‘mdan.

Tiklanish va kuzatuv

Odatda bola operatsiya kuni yoki ertasi kuni uyga javob oladi. Birinchi hafta chov sohasiga bosim, o‘yinchoq va velosipedga minib o‘tirishdan saqlaniladi; cho‘miltirish — jarroh ruxsati bilan. 1–3 oydan keyin nazorat ko‘rigi va UTT o‘tkaziladi: moyak yorg‘oqda qolishi va o‘sishi kerak. Kriptorxizmni boshdan o‘tkazgan o‘g‘il bolalarga o‘smirlikda moyaklarni o‘zi tekshirishni o‘rgatish va bir necha yilda bir marta urolog yoki andrologga ko‘rsatish tavsiya etiladi.

Toshkentda qaysi shifokorga murojaat qilish kerak

Bolalarda kriptorxizmni bolalar jarrohi yoki bolalar urologi davolaydi. Clindoc’da, masalan, Arifjonov Nodirjon Sobirjonovich (oliy toifali bolalar jarrohi, 34 yillik tajriba, Pediatriya ITI), Sultonov Alisher Qurbonbekovich (oliy toifali androlog-endourolog, Pediatriya ITI) va Isroilov Abror Odiljonovich (urolog-androlog, tibbiyot fanlari nomzodi, bolalarni qabul qiladi) qabul qiladi. Clindoc’da erkak va ayol shifokorlar bor: bolalarni qabul qiluvchi ayol urolog Toshmatova Zulfiya Xidoyatovnaga (oliy toifa) yozilish mumkin. Quyida tajriba, sharhlar va narxlarni solishtiring va onlayn bepul yoziling. Davolanmagan kriptorxizm yoki bepushtlik bilan kattalar — androlog qabuliga; shuningdek varikotsele va gidrosel haqida o‘qing.