BUYRAK JOMI-SIYDIK NAYI SEGMENTI PLASTIKASI (PIELOPLASTIKA) TOSHKENTDA

Beldagi surunkali simillagan og'riq: Kasallangan buyrak tomonda doimiy og'irlik yoki simillagan og'riq. Bu og'riq ko'p suyuqlik yoki tarvuz iste'mol qilgandan keyin kuchayishi mumkin. Vaqti-vaqti bilan buyrak sanchig'i: Buyrak jomi siydik bilan haddan tashqari to'lib ketganda va toraygan joy butunlay bekilib qolganda yuzaga keladigan to'satdan o'tkir og'riq xurujlari. Tez-tez qaytalanuvchi piyelonefrit: Siydik dimlanishi oqibatida bakteriyalar ko'payishi sababli tana haroratining ko'tarilishi, qaltirash, holsizlik va siyganda og'riq bo'lishi. Siydikda qon ko'rinishi (gematuriya): Jismoniy harakatdan so'ng siydikning pushti rangga kirishi. Bu kuchli cho'zilgan jom devoridagi mayda tomirlarning yorilishi hisobiga bo'ladi. Qon bosimining ko'tarilishi: Buyrak to'qimasining suyuqlik bosimi ostida siqilishi natijasida qon bosimini oshiruvchi renin gormonining ko'p ishlab chiqarilishi

Tug'ma rivojlanish nuqsonlari: Ona qornidalik davrida siydik nayi devoridagi mushak qavatining to'liq rivojlanmay qolishi yoki uning o'rnini chandiqli to'qima egallashi. Natijada bu qism siydikni o'tkaza olmaydigan bo'lib qoladi. Buyrakning qo'shimcha qon tomiri: Tug'ma anomaliya bo'lib, buyrakning pastki qismiga boruvchi qo'shimcha arteriya yoki vena tomiri siydik nayini siqib, uning yo'lini to'sib qo'yadi. Siydik nayining yuqoridan chiqishi: Anatomik o'ziga xoslik bo'lib, bunda siydik nayi buyrak jomining eng pastki qismidan emas, balki yuqoriroqdan chiqadi va siydikning tabiiy oqishini qiyinlashtiradi. Siydik-tosh kasalligi: Toshning jom-siydik nayi o'tish joyida uzoq vaqt tiqilib turishi u yerda surunkali yallig'lanish va chandiqlanish (striktura) hosil qiladi. Shikastlanishlar va oldingi operatsiyalar asorati: Bel sohasining jarohatlanishi yoki ilgari buyrak va siydik yo'llarida o'tkazilgan jarrohlik amaliyotlaridan keyin chandiqlar qolishi.

Buyrakning butunlay nobud bo'lishi (atrofiyasi): Buyrak ichidagi doimiy yuqori bosim nefronlarni o'ldiradi va a'zoni ishlamaydigan holatga keltiradi. Pionefroz (yiringli yemirilish): Siydikning surunkali dimlanishi og'ir bakterial infeksiya bilan asoratlanib, kengaygan buyrakning ichi butunlay yiringga to'lishiga sabab bo'ladi. Ikkilamchi toshlar hosil bo'lishi: Kengaygan jom ichidagi turg'un va infeksiyalangan siydik tuzlarning cho'kishi va yirik toshlar shakllanishi uchun qulay sharoit hisoblanadi. Buyrak jomining yorilishi: Suyuqlik hajmi to'satdan keskin oshib ketganda, yupqalashgan jom devori bosimga chidolmay yorilishi mumkin, bu qorin ortiga siydik sizishi va peritonitga olib keladi. Surunkali buyrak yetishmovchiligi: Agar jarayon ikkala buyrakda ham bo'lsa yoki yagona buyrak zararlangan bo'lsa, organizmda og'ir yetishmovchilik rivojlanib, bemor gemodializga (sun'iy buyrak apparatiga) bog'lanib qoladi.

I bosqich (Piyeloektaziya): Faqat buyrak jomining biroz kengayishi kuzatiladi. Buyrak ichki bosimi unchalik yuqori emas, a'zo faoliyati to'liq saqlangan. Bu bosqichda shifokor nazoratida turish kifoya qilishi mumkin. II bosqich (Boshlang'ich gidronefroz): Nafaqat jom, balki buyrak kosachalari ham kengayadi. Buyrak to'qimasi (parenxima) siqila boshlaydi, uning ishlash faoliyati 15-20% gacha pasayishi mumkin. Bu piyeloplastika uchun eng qulay bosqichdir. III bosqich (Yaqqol gidronefroz): Buyrak hajmi sezilarli darajada kattalashadi va ichi suyuqlikka to'la ko'p kamerali bo'shliqqa aylanadi. Buyrak to'qimasi keskin yupqalashadi, uning faoliyati 40-60% gacha pasayadi. Bu bosqichda operatsiya buyrakning qolgan qismini saqlab qolish uchun qilinadi. IV bosqich (Terminal davr): Buyrak to'qimasining butunlay yo'qolishi (atrofiyasi). Buyrak o'z faoliyatini butunlay yo'qotadi va ichi siydikka to'la yupqa xaltaga aylanib qoladi. Bu bosqichda plastikani o'tkazish foydasiz bo'lib, buyrakni olib tashlashga to'g'ri keladi.

Laparoskopik piyeloplastika (Xayns-Andersen usulida): Zamonaviy jahon standarti. Qorindagi 3 ta kichik teshik orqali jarroh JNS ning toraygan qismini kesib tashlaydi va jom bilan siydik nayi o'rtasida yangi keng kengaytmali yo'l (anastomoz) hosil qiladi. Siydik nayi ichiga majburiy tartibda vaqtincha yupqa naycha — ichki stent o'rnatiladi, u 4-6 haftadan keyin kesiklarsiz olib tashlanadi. Toshkent xususiy klinikalarida laparoskopik piyeloplastika narxi barcha xarajatlari bilan o'rtacha 13 500 000 dan 19 000 000 so'mgacha baholanadi (bunga chet el stenti, maxsus chok materiallari va shifoxonada yotish narxi kiradi). Ochiq piyeloplastika: Bel sohasini an'anaviy kesish orqali bajariladi. Ko'pincha kichik yoshdagi bolalarda yoki muqaddam o'tkazilgan operatsiyalardan keyin qorinda kuchli chandiqlar (bitishmalar) bo'lganda, laparoskopiya qilish imkoni bo'lmaganda qo'llaniladi. Endoskopik kesish (endopiyelotomiya): Toraygan qismni lazer yordamida ichkaridan kesish. Laparoskopik plastikaga qaraganda qayta torayib qolish (retsidiv) xavfi yuqoriroq hisoblanadi.

Prenatal ultratovush skriningi: Homiladorlik davrida homila UTT tekshiruvi bolada buyrak jomlari kengayganini tug'ilmasdan oldin aniqlash imkonini beradi, bu esa tug'ilgandan keyin zudlik bilan yordam ko'rsatishni rejalashtirishga yordam beradi. Og'riqlarga e'tiborli bo'lish: Bolalar yoki kattalarda qorin yoki bel sohasida vaqti-vaqti bilan sababsiz og'riq turganda, shamollashsiz isitma ko'tarilganda darhol buyrakni UTT qildirish lozim. Toshlarni vaqtida davolash: Siydik-tosh kasalligini o'z vaqtida davolash jom-siydik nayi o'tish zonasida qo'pol chandiqlar hosil bo'lishining oldini oladi. Yilda bir marta profilaktik UTT: Har yili bir marta ultratovush tekshiruvidan o'tish buyrakning belgisiz kengayishini II bosqichda payqash imkonini beradi. Bu davrda o'z vaqtida o'tkazilgan laparoskopik piyeloplastika buyrak faoliyatini butun umrga 100% sog'lom saqlab qolishni kafolatlaydi.