BOSH MIYA ANEVRIZMASI

Yorilmagan anevrizma: Ko‘pincha belgisiz o‘tadi. Agar hajmi katta bo‘lsa, atrofdagi nervlarni ezishi mumkin: ko‘z orqasida og‘riq, qorachiqning kengayishi, ko‘zning g‘laylik bo‘lib qolishi, yuzning bir tomoni uyushishi. Yorilgan anevrizma (Shoshilinch holat!): To‘satdan hayotidagi eng kuchli bosh og‘rig‘i paydo bo‘ladi (bemorlar buni "boshga kuchli zarba berilgandek" deb ta'riflashadi). Unga ko‘ngil aynishi, tinimsiz qusish, bo‘yin mushaklarining qotib qolishi (rigidlik), hushdan ketish, epileptik tutqanoqlar va yorug‘likka qaray olmaslik qo‘shiladi.

Tug‘ma omillar: Qon tomir devorining tug‘ma nuqsonlari, biriktiruvchi to‘qima kasalliklari (Marfan sindromi, buyraklar polikistozi). Orttirilgan omillar: Arterial gipertenziya (yuqori qon bosimi — tomir devorini doimiy zo‘riqtiradi), ateroskleroz (tomirlarning mo‘rtlashishi), kalyanda yoki sigaretada tamaki chekish, kokaun iste'moli. Boshqa sabablar: Bosh travmalari, miya qon tomirlarining infeksion zararlanishi.

Qayta yorilish: Birinchi sutkalarda juda xavfli bo‘lib, o‘lim xavfini keskin oshiradi. Vasospazm: Qon quyilishi natijasida miya tomirlarining torayishi, bu miya infarktiga (ishoriy insultga) olib keladi. Gidrosefaliya: Likvor yo‘llarining qon laxtalari bilan bitib qolishi natijasida miyaga suv yig‘ilishi. Nevrologik defitsit (falajlik, nutq yo‘qolishi, ko‘rlik, psixik o‘zgarishlar).

Kichik anevrizmalar: O‘lchami $7 \text{ mm}$ gacha. Yorilish xavfi past, lekin nazorat talab etiladi. O‘rtacha va yirik anevrizmalar: $7 \text{ mm}$ dan $24 \text{ mm}$ gacha. Yorilish xavfi yuqori. Gigant anevrizmalar: $25 \text{ mm}$ dan katta. Atrofdagi miya to‘qimalarini shish kabi ezadi va yorilish xavfi juda yuqori.

Xirurgik usullar (Operatsiya): Kliplash (Ochiq operatsiya): Kallasuyagi ochiladi (kraniotomiya) va anevrizma bo‘yniga maxsus metall qisqich (klipsa) qo‘yilib, u umumiy qon oqimidan uzib qo‘yiladi. Endovaskulyar koyling (Yopiq operatsiya): Son arteriyasi orqali miyaga kateter boradi va anevrizma ichiga ingichka spiral (koyl)lar to‘ldiriladi. U yerda qon quyilib, anevrizma yopiladi. Bu usul bosh suyagini ochishni talab qilmaydi. Konservativ kuzatuv: Agar yorilmagan anevrizma juda kichik ($2-3 \text{ mm}$) va xavfsiz joyda bo‘lsa, qon bosimini qat'iy nazorat qilib, dori ichib, dinamikada MRT qilib turiladi.

Qon bosimini doimiy ravishda normal ko‘rsatkichda ($120/80 \text{ mm sm. ust.}$) ushlab turish. Tamaki chekish va alkogoldan butunlay voz kechish (bular tomir devorini yemiradi). Og‘ir jismoniy zo‘riqishlardan va og‘ir yuk ko‘tarishdan qochish (ayniqsa, anevrizmasi borligi aniqlangan bemorlar). Irsiyatida (ota-onasida) miya qon quyilishi bo‘lgan insonlar hayotida bir marta bo‘lsa ham MRT-angiografiya qildirishi maqsadga muvofiq.