O'N IKKI BARMOQLI ICHAK YARA KASALLIGI

Kasallikning klinik manzarasi oʻziga xos ogʻriq xarakteri bilan ajralib turadi: Och qorindagi va tungi ogʻriqlar (eng asosiy belgi boʻlib, ovqat isteʼmol qilgandan keyin 1.5-3 soat oʻtib boshlanadi yoki bemorni tunda uygʻotadi, ovqatlanganda esa ogʻriq kamayadi). Toʻsh osti (epigastral) sohada yoki kindikdan yuqoriroqda joylashgan achishuvchi, simillagan ogʻriq. Nordon modda bilan kekirish va jigʻildon qaynashi. Ogʻriq xuruj qilgan vaqtda koʻngil aynishi va qusish (qusishdan keyin bemor yengillik his qiladi). Ishtahaning saqlanishi yoki hatto kuchayishi ("ochlik ogʻriqlari" sababli bemor tez-tez ovqatlanishga majbur boʻladi).

Yara hosil boʻlishi ichak shilliq qavatini himoya qiluvchi omillar va uni zararsizlantiruvchi agressiv omillar (kislota, fermentlar) oʻrtasidagi muvozanatning buzilishi natijasidir. Bunga quyidagilar sabab boʻladi: Helicobacter pylori bakteriyasi infeksiyasi (bemorlarning 90-95 foizida aniqlanadi). Oshqozon shirasining haddan tashqari yuqori kislotaliligi va fermentlar faolligi. Irsiy (genetik) moyillik (oilada ushbu kasallikning mavjudligi). Nosteroid yalligʻlanishga qarshi dori vositalarini (Aspirin, Ibuprofen, Diklofenak) uzoq muddat va nazoratsiz qabul qilish. Kuchli nerv-ruhiy zoʻriqishlar, doimiy stress va uyqu buzilishi. Notoʻgʻri ovqatlanish tizimi va zararli odatlar (tamaki chekish kislota ishlab chiqarishni oshiradi va bitishni qiyinlashtiradi).

Qon ketishi: Yara tomirining ochilib qolishi natijasida yuzaga keladi (belgilari: qora rangli quyuq najas — melena, kofe quyqasiga oʻxshash qusish, holsizlik). Perforatsiya (teshilishi): Yaraning ichak devorini teshib, qorin boʻshligʻiga ochilishi (belgisi: qorinda toʻsatdan paydo boʻlgan pichoq sanchgandek kuchli ogʻriq — "xanjarli ogʻriq"). Penetratsiya: Yaraning qoʻshni aʼzolarga (koʻpincha meʼda osti beziga) teshib oʻtishi (ogʻriq bel sohasiga belbogʻsimon uzzatiladi). Stenoz (torayish): Yara chandiqlanaverishi natijasida ichak yoʻlining torayib qolishi (ovqat oʻtishi qiyinlashadi, bemor doimiy qusadi va ozib ketadi).

Xuruj (oʻtkir) davri: Yarada yalligʻlanish kuchayadi, simptomlar yaqqol namoyon boʻladi, endoskopiyada aniq chegaralangan oʻtkir yara va uning atrofida qizarish, shish koʻrinadi. Soʻnayotgan xuruj davri: Ogʻriqlar kamayadi, yara yuzasi tozalana boshlaydi, shilliq qavatdagi shish qaytadi. Remissiya (tinchlanish) davri: Simptomlar butunlay yoʻqoladi, endoskopik tekshiruvda yara oʻrnida qizil yoki oq rangli chandiq (rubets) hosil boʻlgani kuzatiladi.

Davolash dori-darmonlar va qatʼiy parhezni oʻz ichiga oladi: Eradikatsiya terapiyasi: Helicobacter pylori bakteriyasini yoʻq qilish uchun maxsus sxema boʻyicha ikki xil antibiotik (masalan, Klaritromitsin va Amoksitsillin) va proton pompasi ingibitori beriladi. Antisekretor dorilar: Kislota ishlab chiqarishni bloklovchi zamonaviy preparatlar (Rabeprazol, Pantoprazol, Ezomeprazol) yaraning tez bitishini taʼminlaydi. Gastroprotektorlar va Antatsidlar: Ichak devorini himoya qiluvchi va kislotani bogʻlovchi vositalar (Bismut preparatlari, Almagel, Maaloks). Parhez (1a, 1b va 1-sonli parhez stollari): Ovqatlar bugʻda pishirilgan, qaynatilgan va pyure shaklida, kuniga 5-6 marta kichik porsiyalarda isteʼmol qilinishi kerak. Shokolad, kofe, gazli va alkogolli ichimliklar taqiqlanadi.

Kasallik xurujlarining oldini olish uchun quyidagi choralarga amal qilinadi: Helicobacter pylori infeksiyasini oʻz vaqtida aniqlash va toʻliq davolab tugatish. Ovqatlanish rejimiga qatʼiy rioya qilish (och qolmaslik, quruq va sovuq ovqatlar emas, issiq suyuq taomlar isteʼmol qilish). Chekish va alkogolli ichimliklardan butunlay voz kechish. Shifokor tavsiyasisiz ogʻriq qoldiruvchi dori vositalarini qabul qilmaslik (agar ularni ichish majburiy boʻlsa, parallel ravishda meʼdani himoya qiluvchi dorilar tayinlanadi). Mavsumiy (bahor va kuz oylarida) shifokor koʻrigidan oʻtish va zarurat tugʻilganda profilaktik dori kurslarini qabul qilish