GIPERPARATIREOZ TOSHKENTDA

Suyak tizimida: Suyak va bo'g'imlarda doimiy simillagan og'riqlar, suyaklarning o'z-o'zidan sinishi (patologik sinishlar), qomatning bukilishi va bo'yning qisqarishi. Buyrak tizimida (buyrak shakli): Tez-tez va ko'p siyish, kuchli tashnalik, buyraklarda ikki tomonlama toshlar hosil bo'lishi, buyrak sanchig'i xurujlari. Oshqozon-ichak tizimida: Ishtahasizlik, ko'ngil aynishi, qayt qilish, qorin sohasidagi og'riqlar, surunkali qabziyat, oshqozon-ichak yarasining qayta-qayta ochilishi va o'tkir pankreatit. Asab va mushak tizimida: Umumiy holsizlik, mushaklar zaifligi (ayniqsa oyoqlarda, bemorga stuldan turish qiyin bo'ladi), tez charchash, tushkunlik, xotira pasayishi va uyquchanlik. Yurak-qon tomir tizimida: Arterial qon bosimining ko'tarilishi, yurak ritmining buzilishi (aritmiya). .

Birlamchi giperparatireoz sabablari: Paratireoid bezining xavfsiz o'smasi (adenomasi) — 80-85% holatlarda uchraydi, bez to'qimalarining giperplaziyasi (kattalashishi) yoki kamdan-kam hollarda saraton o'smasi. Ikkilamchi giperparatireoz sabablari: Organizmda uzoq vaqt davomida kalsiy yetishmasligi va D vitamini tanqisligi, surunkali buyrak yetishmovchiligi yoki ichakda kalsiy so'rilishining buzilishi. Uchlamchi giperparatireoz sabablari: Ikkilamchi shaklning uzoq davom etishi natijasida bezlarning nazoratsiz ravishda mustaqil faoliyat ko'rsatishi va muxtor (avtonom) o'smalarga aylanishi. Genetik omillar: Ba'zi hollarda kasallik irsiy sindromlar (masalan, Ko'p sonli endokrin neoplaziya yoki MEN-1, MEN-2 sinromlari) tarkibiga kiradi.

Giperkalsiemik kriz: Qonda kalsiy miqdorining kritik darajaga ko'tarilishi natijasida yuzaga keladigan favqulodda holat. Bunda tana harorati keskin ko'tariladi, o'tkir qorin og'rig'i, tinimsiz qusish, ruhiy buzilishlar va koma yuzaga keladi. O'lim xavfi juda yuqori. Surunkali buyrak yetishmovchiligi: Buyrak to'qimalarining kalsiy tuzlari bilan to'lib, o'z vazifasini bajara olmay qolishi. Suyaklarning og'ir sinishi: Umurtqa pog'onasi, son suyagi bo'ynining sinishi natijasida bemorning yotib qolishi. Yurak kalsinozi: Yurak klapanlari va tomirlarida kalsiy yig'ilishi oqibatida insult, infarkt yoki to'satdan yurak to'xtashi xavfi.

Yashirin (simptomsiz) bosqich: Bemor hech qanday shikoyat qilmaydi. Kasallik tasodifan qonda kalsiy yoki paratgormon miqdori tekshirilganda aniqlanadi. Ichki a'zolarda patologik o'zgarishlar hali yo'q. Klinik (namoyon bo'lgan) bosqich: Kasallikning o'ziga xos belgilari paydo bo'ladi. Bu bosqich asosan shikastlanish sohasiga qarab suyak shakli, buyrak shakli yoki oshqozon-ichak shakli deb tasniflanadi. Kaxektik (og'ir krizis) bosqich: Suyaklarning og'ir yemirilishi (osteomalyasiya), buyrak yetishmovchiligi, tana vaznining keskin yo'qotilishi va ichki a'zolarning qaytarib bo'lmas kalsinozi (kalsiy tuzlarining to'planishi) kuzatiladi.

Jarrohlik amaliyoti (Operatsiya): Birlamchi giperparatireozni davolashning yagona va to'liq samarali usuli hisoblanadi. Bunda zararlangan paratireoid bez (adenoma yoki giperplaziyaga uchragan bez) olib tashlanadi (paratireoidektomiya). Operatsiyadan keyin qondagi kalsiy darajasi 24 soat ichida normallashadi. Konservativ (medikamentoz) davolash: Operatsiya qilish mumkin bo'lmaganda yoki ikkilamchi shaklda qo'llaniladi. Bunga kalsiy darajasini pasaytiruvchi dorilar (bisfosfonatlar, kalsimimetiklar), D vitamini preparatlari (ikkilamchi shaklda) va infuzion terapiya (qonni kalsiydan tozalash uchun ko'p suyuqlik yuborish) kiradi.

D vitamini tanqisligini davolash: Qonda D vitamini miqdorini nazorat qilish va shifokor tavsiyasi bilan kerakli dozani qabul qilib borish. Kalsiyga boy taomlar iste'mol qilish: Ratsionda sut va qatiq mahsulotlari, ko'katlar hamda baliq go'shtining yetarli bo'lishini ta'minlash. Surunkali kasalliklarni nazorat qilish: Buyrak kasalliklarini o'z vaqtida aniqlash va buyrak yetishmovchiligi rivojlanishining oldini olish. Sog'lom turmush tarzi: Jismoniy faollik suyak to'qimalarini mustahkamlashga va kalsiyning suyaklarda saqlanib qolishiga yordam beradi.