O'PKA GIPERTENZIYASI

Hansirash (Dispnoe): Eng birinchi va asosiy belgi. Avval faqat jismoniy harakatda, keyinchalik esa oddiy gaplashganda yoki tinch holatda ham nafas siqishi kuzatiladi. Surunkali charchoq va holsizlik: Toʻqimalarga kislorod yetishmasligi hisobiga bola yoki kattalarda doimiy lanjlik boʻladi. Hushdan ketish (Sinkope): Jismoniy harakat paytida miyaga qon yetib bormasligi natijasida bemor toʻsatdan hushini yoʻqotishi mumkin. Koʻkrak qafasidagi ogʻriq: Oʻng qorincha ishemiyasi (kislorod ochligi) sababli toʻsh ortida stenokardiyaga oʻxshash ogʻriq boʻladi. Shishlar: Kasallik oʻtib ketganda oʻng qorincha yetishmovchiligi belgilari — oyoqlarda shish, qorinda suyuqlik toʻplanishi (assit) va boʻyin tomirlarining boʻrtib chiqishi kuzatiladi.

Idiopatik (Idiopatik oʻpka arterial gipertenziyasi): Sababi aniq boʻlmagan, koʻpincha irsiy mutatsiyalar natijasida oʻpka mayda tomirlarining oʻz-oʻzidan torayib ketishi. Shuningdek, tizimli qizil boʻricha yoki sklerodermiya kabi biriktiruvchi toʻqima kasalliklarida ham uchraydi. Yurakning chap boʻlimlari kasalliklari sababli: Chap qorincha yetishmovchiligi yoki mitral/aortal klapan nuqsonlari oqibatida qon orqaga (oʻpka tomirlariga) dimlanadi. Bu eng koʻp uchraydigan turidir. Oʻpka kasalliklari va gipoksiya (kislorod yetishmasligi) sababli: Oʻpkaning surunkali obstruktiv kasalligi (OʻSOK / HOBL), oʻpka fibrozi yoki uyqudagi apnoe (nafas toʻxtashi) sindromi. Surunkali tromboemboliya sababli (STEOʻG): Oʻpka arteriyasiga oyoq chuqur tomirlaridan tromblar kelib tiqilishi va ularning vaqtida erib ketmasdan tomirni doimiy toʻsib qoʻyishi. Aralash omillar: Qon kasalliklari (shaklsiz hujayrali anemiya), metabolik buzilishlar yoki buyrak yetishmovchiligi fonida.

O‘pka gipertenziyasi o‘z vaqtida davolanmasa, bir qator og‘ir asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Eng ko‘p uchraydigan asorat — o‘ng qorincha yurak yetishmovchiligi, chunki o‘ng qorincha o‘pka arteriyasidagi yuqori bosimga qarshi ko‘proq ishlashga majbur bo‘ladi. Shuningdek, yurak ritmi buzilishlari (aritmiyalar), nafas yetishmovchiligi, hushdan ketish (sinkope), qon tupurish (gemoptiziya) va o‘pka arteriyasi tromboemboliyasi rivojlanishi mumkin. Kasallik og‘irlashgan hollarda to‘satdan yurak o‘limi xavfi ham ortadi.

I bosqich – Jismoniy faollik cheklanmagan. Kundalik faoliyat vaqtida nafas qisishi, charchoq yoki ko‘krak og‘rig‘i kuzatilmaydi. II bosqich – Jismoniy faollik biroz cheklangan. Tinch holatda shikoyatlar bo‘lmaydi, ammo odatdagi jismoniy yuklamada nafas qisishi, charchoq, ko‘krak og‘rig‘i yoki bosh aylanishi paydo bo‘ladi. III bosqich – Jismoniy faollik sezilarli darajada cheklangan. Tinch holatda bemor o‘zini yaxshi his qiladi, biroq yengil jismoniy harakat ham shikoyatlarni keltirib chiqaradi. IV bosqich – Kasallikning eng og‘ir bosqichi. Belgilar hatto tinch holatda ham kuzatiladi. Har qanday jismoniy faollik ahvolni yomonlashtiradi, o‘ng yurak yetishmovchiligi belgilari rivojlanadi.

Spetsifik (Maxsus) terapiya: Aynan 1-guruh (LAOʻG) uchun tomirlarni kengaytiruvchi maxsus dorilar qoʻllaniladi: Endotelin retseptorlari antagonistlari: Bosentan, Makitentan. Fosfodiesteraza-5 ingibitorlari: Sildenafil (kichik dozalarda oʻpka tomirlarini samarali kengaytiradi). Prostasiklin analoglari: Iloprost.Asosiy kasallikni davolash: Agar sabab yurak boʻlsa — yurak yetishmovchiligi dorilari beriladi, agar oʻpka boʻlsa — bronxolitiklar va gipoksiyaga qarshi kislorodoterapiya (kuniga 15-18 soatlab kisloroddan nafas olish) buyuriladi. Xirurgik davo: 4-guruhda (surunkali tromboemboliyada) Oʻpka trombendarterektomiyasi (tomir ichidagi eski tromblarni tozalash) operatsiyasi oʻtkaziladi va bu bemorning toʻliq tuzalishiga olib kelishi mumkin. Ogʻir va davolab boʻlmaydigan bosqichlarda yagona chora — oʻpka yoki yurak-oʻpka transplantatsiyasi (koʻchirib oʻtkazish) hisoblanadi.

‘pka gipertenziyasining oldini olish uchun sog‘lom turmush tarziga rioya qilish, chekishni butunlay tashlash, tana vaznini me'yorda saqlash hamda muntazam jismoniy faollik bilan shug‘ullanish tavsiya etiladi. Yurak va o‘pka kasalliklarini erta aniqlash va o‘z vaqtida davolash, arterial gipertenziya hamda surunkali o‘pka kasalliklarini nazorat qilish muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, gripp va pnevmokokk infeksiyalariga qarshi emlanish, shifokor tavsiya qilgan dori vositalarini muntazam qabul qilish va kardiolog hamda pulmonolog nazoratida bo‘lib turish kasallik rivojlanishining oldini olishga yordam beradi.