GIGANTIZM TOSHKENTDA

Bo'yning o'ta tez o'sishi: Bolaning bo'yi o'z tengdoshlariga qaraganda keskin va tez o'sib ketadi, yillik o'sish sur'ati me'yordan bir necha baravar yuqori bo'ladi. Jismoniy zaiflik va tez charchash: Bo'yning tez o'sishiga mushaklar va qon tomirlar ulgurmaydi, natijada bolada doimiy holsizlik, mushak zaifligi va tez charchash kuzatiladi. Nevrologik buzilishlar: Tez-tez takrorlanuvchi kuchli bosh og'riqlari, ko'z xiralashishi, bosh aylanishi, diqqatni jamlay olmaslik. Suyak va bo'g'imlar muammolari: Bo'g'imlardagi og'riqlar, umurtqa pog'onasining qiyshayishi (skolioz, kifoz), qo'l va oyoq panjalarining nomutanosib ravishda kattalashishi. Jinsiy rivojlanishning kechikishi: Ko'p hollarda gigantizm bilan og'rigan o'smirlarda jinsiy balog'atga etish kechikadi yoki umuman yuz bermaydi (infantilizm).

Gipofiz adenomasi (somatotropinoma): Holatlarning mutloq ko‘p qismida gipofiz bezining o‘sish gormonini nazoratsiz ishlab chiqaruvchi xavfsiz (yaxshi sifatli) o‘smasi sabab bo‘ladi.Neyroinfeksiyalar va jarohatlar: Bolalik yoshida o‘tkazilgan og‘ir miya infeksiyalari (meningit, ensefalit), bosh miya jarohatlari yoki umumiy intoksikatsiyalar gipotalamo-gipofizar tizim ishini buzib, STG ishlab chiqarilishini stimullashi mumkin. Genetik sindromlar: Ba'zi irsiy kasalliklar, jumladan, 1-tip ko‘plab endokrin neoplaziya (MEN-1), Makkun-Albright sindromi yoki Carney kompleksi gipofizda o‘sma paydo bo‘lishiga va gigantizm rivojlanishiga olib keladi.

Yurak-qon tomir patologiyalari: Yurak mushagining haddan tashqari kattalashishi (kardiomegaliya), arterial gipertoniya va o'smirlik yoshidayoq rivojlanuvchi o'tkir yurak yetishmovchiligi. Moddalar almashinuvi buzilishi: Somatotrop gormonning insulin faolligini bloklashi oqibatida yuzaga keladigan og'ir qandli diabet kasalligi.Tayanch-harakat tizimi nogironligi: Umurtqa pog'onasining og'ir deformatsiyalari, bo'g'imlar emirilishi va tez-tez sodir bo'ladigan suyak sinishlari. Jinsiy tizim disfunksiyasi: Bepushtlik, jinsiy a'zolarning rivojlanmay qolishi va balog'at yoshidagi gormonal muvozanatning butunlay buzilishi.

Boshlang'ich (latent) bosqich: Bola tengdoshlaridan biroz balandroq bo'ladi, tana a'zolari mutanosib o'sadi, ammo gormon tahlillarida STG ortishi boshlangan bo'ladi. Faol o'sish bosqichi (gipertrofik): Bo'yning o'ta jadal va nomutanosib o'sishi kuzatiladi. Aynan shu davrda o'smirlik gigantizmi belgilari, jismoniy zaiflik va birinchi asab tizimi shikoyatlari yaqqol yuzaga chiqadi. Akromegalik o'tish bosqichi: O'sish zonalari (epifizar tog'aylar) suyaklanib, yopilgandan so'ng, bo'y o'sishi to'xtaydi, biroq dori bilan jilovlanmasa, kasallik akromegaliyaga aylanadi — yuz suyaklari, burun, jag' va ichki a'zolar ko'ndalangiga o'sa boshlaydi. Kaxektik (yakuniy) bosqich: O'smaning gipofizni to'liq emirishidan kelib chiqadigan gormonal yetishmovchilik, tana zaxiralarining tugashi, yurak va o'pka yetishmovchiligi bilan xarakterlanuvchi terminal bosqich.

Dori-darmon terapiyasi: O'rinbosar dori vositalari sifatida somatostatin analoglari (Oktreotid, Lanreotid) o'sish gormoni ishlab chiqarilishini bloklaydi. Shuningdek, jinsiy balog'atni va o'sish zonalarining yopilishini tezlashtirish uchun jinsiy gormonlar (testosteron yoki estrogenlar) buyuriladi. Neyroxirurgik usul: Agar gigantizmga gipofiz adenomasi sabab bo'lsa va u atrofdagi to'qimalarni (ayniqsa ko'ruv nervlarini) siqib qo'ysa, o'sma burun orqali mikroxirurgik yo'l bilan olib tashlanadi. Nur terapiyasi (radioterapiya): Operatsiyadan keyingi asoratlarni kamaytirish yoki dori ta'sir qilmaganda o'smani stereotaksik nurlantirish ("Gamma-pichoq") qo'llaniladi.

Bolaning bo'yi o'sish sur'atlarini muntazam nazorat qilish: Agar bola bir yil ichida tengdoshlariga qaraganda haddan tashqari baland bo'lib ketsa, darhol bolalar endokrinologiga murojaat qilish zarur.Neyroinfeksiyalar va jarohatlarni to'g'ri davolash: Bosh miya jarohatlari yoki og'ir infeksiyalardan so'ng bolani nevrolog va endokrinolog nazoratida ushlab turish lozim.